لیبرالیسم

خوانش تحلیلی از تاریخ موازنه قدرت و دولت‌سازی در جامعه ایران در گفتاری از مهدی روزخوش

گره کور «تأسیس دولت، قانون و آزادی» پس از یک قرن/ تفاوت بنیادین مشروطه ایرانی و اروپایی/ پاسخ ایرانی به مسئله ایران یا تقلید از غرب؟

اخبار اندیشهمشروطه ایران صرفاً تقلیدی صوری از غرب نبود. هیچ تجربه تاریخی رونوشتی از تجربه‌ای دیگر نیست. همان‌گونه که مشروطه انگلستان بر بستر تاریخ انگلستان شکل گرفت، مشروطه ایرانی نیز برآمده از امکانات و نیروهای اجتماعی موجود در جامعه ایران بود.

اسلام لیبرال؛ چرا «مسلمان لیبرال» تعبیر دقیق‌تری است؟

اخبار اندیشهگروه اندیشه: سایت دین آنلاین نوشت: یادداشت محمد عثمانی درباره «اسلام لیبرال» این پرسش را دوباره به میان آورده است که آیا می‌توان اسلام را با صفت «لیبرال» توصیف کرد یا باید از «مسلمان لیبرال» و «قرائت لیبرال از اسلام» سخن گفت؟ علیرضا معینی در این یادداشت در پاسخ به آن مقاله، استدلال می‌کند که بخش مهمی از این مناقشه، نه بر سر حقیقت دین، بلکه بر سر خلط میان سه ساحت متفاوت اسلام؛ یعنی وحی، فهم انسان از وحی و فرهنگ تاریخی مسلمانان شکل گرفته است.

ارزیابی انتقادی از مواجهه الهیاتی عبدالکریم سروش با مقوله «اسلام لیبرال»

پاسخ الهیاتی به پرسش جامعه‌شناختی؛ آیا سروش علیه «قبض و بسط تئوریک شریعت» قیام کرد؟ / «اسلام لیبرال» نه انحراف از وحی، که یک واقعیت زیسته تاریخی است

اخبار اندیشهمسئله اصلی نه امکان یا امتناع «اسلام لیبرال»، بلکه چگونگی فهم اسلام در مقام یک پدیده فرهنگی است. تا زمانی که این تمایز بنیادی به رسمیت شناخته نشود، هر داوری درباره نسبت اسلام و لیبرالیسم، هرچند از حیث الهیاتی منسجم باشد، از حیث فلسفه فرهنگ و جامعه‌شناسی دین، همچنان ناقص خواهد ماند.

مروری بر منظومه فکری فردریک باستیا در پاسداری از حریم آزادی با نگاهی به کتاب «سه رساله»

مداخله‌جویی دولت؛ باستیا مرز میان قانون و سلب آزادی را فاش کرد/پاسدار آزادی در برابر مهندسی اجتماعی؛ پیامدهای مرئی و نامرئی اقتصاد

اخبار اندیشهفردریک باستیا، اندیشمند برجسته فرانسوی، فراتر از یک اقتصاددان، فیلسوف پاسدار آزادی و عاملیت فردی است. منظومه فکری او با کالبدشکافی حقوق طبیعی، ماهیت دولت و پیامدهای مرئی و نامرئی اقتصاد، افقی جدید در فلسفه سیاسی می‌گشاید و خرد عمومی را در برابر مداخله‌جویی‌های حاکمیتی و مهندسی اجتماعی مسلح می‌سازد. از این رو او معتقد است حکومت جعل بزرگی است که به واسطۀ آن همه تلاش می کنند با هزینۀ دیگران زندگی کنند.

پاسخ محمد صادق محفوظی به حمله های اخیر چهره‌های نئولیبرال علیه اندیشمند فقید علی شریعتی

چرا نولیبرال های وطنی از شریعتی کینه دارند؟ / شریعتی، آغازی بر بازگشت به خویشتن / زنگ خطری برای وجدان‌های بیدار در عصر خویش

اخبار اندیشهبرای اینکه مبادا یک دکتر شریعتی ایجاد بشود که انذار ایجاد بکند و موجب آن بشود که آن بازگشت به خویشتن و آن هویت تاریخی را که لازم است جوامع بشری به آن دقت بکنند زنده کند. می‌آیند برای پست‌مدرن هم انسانِ خردمند و انسانِ خداگونه درست می‌کنند، او (شریعتی) فهمید چه دارد می‌گذرد و چه بر سر جامعه ما می‌آورند. چه بر سر اقتصاد می‌آورند، چه بر سر جهان‌بینی می‌آورند. چه می‌کنند برای پر کردن اذهان نسل جوان. جاذبه‌های فیزیولوژیک را، جاذبه‌های روان‌شناختی را، جاذبه‌های مختلف را در نسل شناختند و بر اساس آن مابه‌ازایی درست کردند که این نسل سطحی و در اختیار باشد؛..جریان سلطه برای دقایق آینده‌تان برنامه‌ریزی کرده و برای روزهای آینده‌تان فیلسوف تراشیده است.

سیدعلیرضا بهشتی و بازخوانی تقابل استیگلیتز با نئولیبرالیسم هایک

استیگلیتز علیه راه بردگی نوین هایک / بدون عدالت آزادی بی‌معناست / انحصار آزادی برای طبقه ثروتمند در نئولیبرالیسم هایک

اخبار اندیشهبه‌گفته بهشتی‌شیرازی: کتاب استیگلیتز تا حدود زیادی پاسخی است به کتاب «راه بردگی» هایک، اثری که در آن هایک با بازگشت به معنای دوم از آزادی این مفهوم را در خدمت تبلیغ ایده‌های اقتصادی نوکلاسیک قرار می‌دهد. از نظر استگلیتز بدون عدالت فرصت‌ها منصفانه در جامعه تقسیم نخواهند شد و لذا آزادی معنای منجزی نخواهد یافت.

نمایشگاه اندیشه: مروری بر کتاب لیبرالیسم در روزگار ظلمت، نوشته‌ جاشوآ اِل. چِرنیس

در ستایش فروتنی، در تقابل با سرسختی

اخبار اندیشهلیبرالیسم آبدیده بر نظام فکری تکیه ندارد بلکه متوجه حساسیت‌های متنوع اخلاقی و روانشناختی است که با توجه به موقعیت‌های انضمامی به اشکال مختلف نمود پیدا می‌کند. در این رویکرد لیبرالیسم انعطاف‌پذیریِ مواجهه با اندیشه‌های متفاوت با خود را دارد و در برخورد با نهادها به تأثیر متقابل افراد و نهادها بر یکدیگر تأکید دارد.

انتشار کتاب «ناتوانی دولت‌ها در یادگیری»

دولت در ایران چرا ناتوان است؟ ؛ تجربه‌ای همراه با بیم و امید / نیلی: لیبرال و نئولیبرال نیستم

اخبار اندیشهکتاب «ناتوانی دولت‌ها در یادگیری» داستان بخشی از تاریخ اقتصاد سیاسی جمهوری اسلامی است که نشان می‌دهد چگونه باید این ساختار را تحلیل کرد و از آن چه انتظاراتی می‌توان داشت.

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵- نگاهی به کتاب «فرزندان غیرقانونی هایک» نوشته

ایده‌های «هایک» در آغوش راست افراطی و «ترامپ» متولد شدند/ «ترامپیسم» آخر و عاقبت هایک / «فرزندان نامشروع هایک» جهان را به لرزه درآوردند

اخبار اندیشه در کتاب «فرزندان نامشروع هایک»، ترامپ جایی ظاهر می‌شود که چند خط فکری به هم می‌رسند: بی‌اعتمادی به دولت، بدبینی به برابری‌خواهی، دفاع از سلسله‌مراتب طبیعی، ترس از مهاجرت، و این تصور که بازار، حقیقت انسان‌ها را آشکار می‌کند.

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵ - درباره‌ کتاب احساسات سیاسی نوشته‌ مارتا سی. نوسباوم

نوسباوم نظریه رالز را به احساسات سیاسی تسری داد / دمیدن روح در کالبد لیبرالیسم 

اخبار اندیشهمی‌شود گفت کتاب نوسباوم از چهار جهت کتابی پیشرو و متمایز است. اوّل این‌که پروژه‌ی جان رالز را به‌خوبی به حوزه‌ احساسات سیاسی تسری می‌دهد. دوم این‌که پیوندی علمی میان نظریات حوزه‌ روانشناسی و حوزه‌ فلسفه‌ سیاسی برقرار می‌کند. سوم آن‌که نگاه او به سیر تکوین دموکراسی هند که طیف زیادی از ادیان و فرهنگ‌ها را دربرگرفته قابلیت انتشار نظراتش به کشورهای با تنوع‌های قومی و نژادی را می‌دهد.

نور نظریه هابرماس در غزه خاموش شد / احیا کننده نظریه انتقادی، پایانش را هم رقم زد / اما از هابرماس آموختم که به نقد وفادار باشم

اخبار اندیشهاین هابرماس بود که در ابتدا مسیر مرا به‌عنوان نظریه‌پرداز انتقادی روشن ساخت. من عمیقاً از این بابت سپاسگزارم. اما با گذشت سال‌ها، نوری که او می‌تاباند سوسو زد و کمرنگ شد– تا اینکه، با موضع‌گیری‌اش درباره‌ی غزه، گویی کاملاً خاموش شد. مورخان در نهایت تصمیم خواهند گرفت که آیا این موضع‌گیری استثناء بود، یا نقطه‌ی اوج فرآیند طولانی‌ای که در آن نظریه‌ی انتقادی مکتب فرانکفورت به شکلی از لیبرالیسم تبدیل شد که اغلب با امپریالیسم آمریکا همدست بوده است.

افراط در نقد مصدق: یک خطای جمعی

اخبار اندیشهنقد مصدق در سال‌های اخیر کارکردی منفی نیز پیدا کرده است و آن سفیدشویی هر سیاست استعماری و متزلزل کردن حساسیت‌های ملی است. از این جهت تصور می‌کنم باید نقد مصدق را تعدیل و تصحیح کرد. ملی‌گرایی ایرانی را باید با ملاحظات عمل‌گرایانه و واقع‌بینانه آشنا کرد نه اینکه آن را در برابر فشارهای استعماری و امپریالیستی خلع سلاح کرد. نقد مصدق در سال‌های اخیر حتی آنقدر راه افراط پیمود که پوششی شد برای ستایش استعمار و عادی‌سازی خیانت به کشور. ما از افراط در ستایش مصدق به تفریطی غلط کشیده شدیم.

امروز چون موجودیت ایران زیر تهاجم است همه ملت حتی لیبرالها و چپ ها و اقلیتهای دینی پای کار وطن ایستاده اند

احزاب و شخصیت‌هاعناصر مختلفی برای مقابله با تجاوز برای ایرانیان انگیزه بخش است از جمله پیشینه و تجربه کهن این مرز و بوم و روحیه استقلال خواهی ایرانیان.

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵ - مروری بر کتاب «تاریخ مختصر نئولیبرالیسم»

نئولیبرالیسم: اقتصاد به نفع طبقات بالا / سرنوشت تیره اقشار محروم در برنامه های نئولیبرالیستی

اخبار اندیشهسرانجام هاروی این پاراگراف درخشان کتاب را رقم می‌زند: ولی حقیقت همیشگی در این تاریخ پیچیدۀ نئولیبرال‌سازی ناموزون، گرایش کلی به افزودن نابرابری اجتماعی و قراردادن بدبخت‌ترین عناصر هر جامعه‌ای در معرض بادهای سرد و گزنده‌ محنت و مشقت و سرنوشت تیره‌ منزوی‌شدن بیشتر بوده است. اگرچه چنین روندی با اجرای سیاست‌های اجتماعی در این یا آن کشور بهتر شده، ولی اثرات آن در انتهای دیگر طیف اجتماعی کاملا خیره‌کننده بوده‌اند...بخشی از نبوغ نظریه‌ نئولیبرالی نشان‌دادن نقابی زیبا، آکنده از واژگانی گوش‌نواز همچون آزادی، اختیار، حق انتخاب، حقوق انسان، برای پنهان‌ساختن واقعیات ناخوشایند احیا یا بازسازی قدرت طبقاتی آشکار، در سطح محلی و نیز فراملی، اما به‌ویژه در مراکز مالی عمده‌ سرمایه‌داری جهانی بوده است.

شکل‌های زندگی: درباره کتاب «آنارشی، دولت، اتوپیا» اثر رابرت نوزیک

نوعی تأملات لیبرال / آیا اتوپیای نازیک آزادی بخش است؟

اخبار اندیشهنوزیک در جایی با صراحتی کم‌نظیر می‌گوید «نابرابری به ‌خودی‌ خود بد نیست»، اما در عین حال به این پرسش پاسخ نمی‌دهد که برای آن کسی که در موقعیت نابرابر قرار گرفته چگونه می‌تواند نابرابری بد نباشد؟ و آیا تاریخ دارایی‌ها و یا تاریخ سرمایه که از آن می‌گویند در موقعیتی برابر توزیع گردیده و یا آنان که برابرتر بوده‌اند سهمی بیشتر دریافت داشته‌اند؟ و اگر «نابرابری به ‌خودی‌ خود بد نیست»، در این صورت اتوپیایی که به‌ناگزیر با وعده همراه است چه چیزی را بشارت می‌دهد؟

روشنفکران وطنی چرا بدون زمینه دنبال دموکراسی اند؟ / فقط لاک و روسو اما هابز نه، چرا؟ / جهانِ ناامن، اقتدارِ هابزی می طلبد

اخبار اندیشهامروز، جهان دوباره هابزی شده است؛ اما شاید تنها آنان که از مسیر اقتدار مشروع عبور کنند، روزی به دموکراسی پایدار برسند.

بازخوانی «اصول علم اقتصاد»

اقتصاد علم انتخاب انسان‌هاست

اخبار اندیشهمولف کتاب ضمن انتقاد از سنت‌ کینزی-ساموئلسونی که به‌باور وی، «بیش از آگاه کردن خواننده، او را به اشتباه می‌اندازد»، به پیشینه تدریس برخی دیدگاه‌های مکتب اقتصاد اتریشی را ذکر کرده، معتقد است: «جالب بود که همه گمان می‌کردند این آموزه‌های اتریشی بسیار آموزنده‌تر و کاربردی‌تر از دیگر بخش‌ها است».

جراحی بیمار، بدون بیهوشی و آمادگی!

اخبار اندیشهاصلاحات اقتصادی بدون اصلاحات سیاسی، تنها توزیع عادلانه‌ی فلاکت و تبدیل کننده کل جامعه ایران به یارانه‌بگیر است. ما به دنبال بازاری هستیم که در خدمت جامعه باشد، نه جامعه‌ای که قربانیِ توهمات بازار آزاد یا انزواطلبی ایدئولوژیک شود.