نبرد اهرام؛ وقتی ناپلئون به قلب سرزمین فراعنه زد

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، نبرد اهرام، (۲۱ ژوئیه ۱۷۹۸ [۳۰ تیر ۱۱۷۷)، نبرد نظامی‌ای بود که در آن ناپلئون بناپارت و نیروهای فرانسوی‌اش قاهره را تسخیر کردند. پیروزی او مدیون به‌کارگیری مهم‌ترین نوآوری تاکتیکی‌اش، یعنی آرایش عظیم مربعی لشکری بود. بناپارت، که در آن زمان ژنرال و مشاور ارشد نظامی دولت انقلابی فرانسه (شورای مدیره) بود، در اوایل سال ۱۷۹۸ پیشنهاد حمله به مصر را داد.

طرحی برای خنثی کردن بریتانیا؛ آغاز ماجراجویی در سرزمین فراعنه

کنترل مصر منبع جدیدی از درآمد برای فرانسه فراهم می‌کرد و همزمان دریای سرخ، یعنی مسیر اصلی دسترسی انگلیس به هند را مسدود می‌نمود و بدین ترتیب منبع مهمی از درآمد را برای رقیب اصلی اروپایی فرانسه مختل می‌ساخت. این طرح به‌سرعت تصویب شد. ناپلئون در ۱۹ مه ۱۷۹۸ [۲۹ اردیبهشت ۱۱۷۷] با حدود ۴۰۰ کشتی و ۳۰ هزار نفر عازم مصر شد. مهاجمان در اول ژوئیه [۱۰ تیر ۱۱۷۷] در نزدیکی اسکندریه پیاده شدند و تنها به طرز معجزه‌آسایی از چنگ دریاسالار بریتانیایی هوریشی نلسون در رفتند که تنها چند روز پیشتر در آن منطقه به دنبال آن‌ها می‌گشت.

فرانسوی‌ها روز بعد [۱۱ تیر ۱۱۷۷] به‌راحتی شهر را که دفاع ضعیفی داشت، تصرف کردند. مصر که ظاهراً قلمروی عثمانی بود، در آن زمان توسط مملوک‌ها اداره می‌شد؛ نوادگان سربازان برده مسلمان که از طریق ترقی نظامی به صفوف عثمانی نفوذ کرده بودند. آن‌ها اسکندریه را که در آن زمان جمعیت کمی داشت، با تنها پادگانی ناچیز ترک کرده و مردم را برای دفاع از خود رها کرده بودند. در ۷ ژوئیه [۱۶ تیر ۱۱۷۷]، ناپلئون پس از استقرار یک دولت موقت در اسکندریه و آغاز یک برنامه تبلیغاتی که به مصری‌ها اطمینان می‌داد حمله او منجر به اخراج مملوک‌ها خواهد شد، حکومتی ستمگر که قرن‌ها آن را تحمل کرده بودند، به سمت جنوب و قاهره حرکت کرد. ستونی که او دنبال می‌کرد چهار روز زودتر در مستقیم‌ترین مسیر، از میان بیابان، اعزام شده بود. ستون دیگری که بار و بنه ارتش را حمل می‌کرد، تحت فرماندهی ژنرال شارل دوگوا از مسیری طولانی‌تر اما کمتر سخت اعزام شد. ستون دوم قرار بود در رشید روی نیل با بخشی از ناوگان ملاقات کند و از آن‌جا به رامانیه برود و دوباره به ناپلئون بپیوندد. در حالی که آن ستون بدون مشکل پیش می‌رفت، ستون بناپارت مورد آزار بادیه‌نشینان قرار گرفت و دچار قحطی شد؛ مردان عمدتاً از قرص‌های غلات و هندوانه تغذیه می‌کردند. شرایط باعث شد تعدادی از سربازان دست به خودکشی بزنند و بسیاری بر اثر کم‌آبی جان باختند. بازماندگان در ۱۰ ژوئیه [۱۹ تیر ۱۱۷۷] به رامانیه رسیدند؛ ستون تحت فرماندهی دوگوا یک روز بعد به آن‌ها پیوست. در ۱۲ ژوئیه [۲۱ تیر ۱۱۷۷]، نیروهای متحدشده شروع به حرکت به سمت جنوب در امتداد ساحل غربی نیل کردند تا خود را برای حمله قریب‌الوقوع نیروهای مملوک که توسط پیش‌قراولان رصد شده بودند، آماده کنند. روز بعد، نیروهای فرانسوی در شهر کوچک شبراخیت با ارتشی متشکل از حدود ۱۵ تا ۱۸ هزار نفر (چند هزار نفر از آن‌ها سواره) روبه‌رو شدند. فرانسوی‌ها که در پنج مربع - یکی برای هر لشکر - در طول بیش از ۲ مایل (۳ کیلومتر) آرایش گرفته بودند، حریف نامنظم خود را شکست دادند؛ برخی ناظران حدس زدند که بناپارت نبرد را طولانی کرد تا بفهمد در قاهره چه چیزی در انتظار او و مردانش است.

افسانه «چهل قرن» و خیزش به سوی اِمبربه؛ رویارویی سرنوشت‌ساز با مملوک‌ها

تا ۲۰ ژوئیه [۲۹ تیر ۱۱۷۷]، نیروهای فرانسوی به ام‌دینار، در ۱۸ مایلی (۲۹ کیلومتری) شمال قاهره پیشروی کرده بودند. پیش‌قراولان گزارش دادند که نیرویی مصری به رهبری مرادبیگ در ساحل غربی نیل در اِمبربه، در ۶ مایلی (۱۰ کیلومتری) قاهره و ۱۵ مایلی (۲۵ کیلومتری) اهرام جیزه تجمع کرده‌اند. (اگرچه گزارش‌های تاریخی اندازه نیروی مصری را نزدیک به ۴۰ هزار نفر ذکر کرده‌اند و خود بناپارت نیز از حریفی بزرگ‌تر گزارش داده است، تحلیل‌های مدرن نشان می‌دهد که احتمالاً نیمی از این تعداد یا کمتر بوده‌اند. مجموع ادراک‌شده احتمالاً به دلیل حضور خدمه و نوکران غیررزمی مخدوش شده است.) نیروی مصری دیگر، تحت فرماندهی ابراهیم‌بیگ، شریک حاکمیت مراد، در ساحل شرقی نیل اردو زده بود و تنها تماشاگر نبرد بودند. (ابراهیم مراد را مقصر حمله می‌دانست، زیرا او در گذشته با بازرگانان اروپایی بدرفتاری کرده بود.) ساعت ۲ بامداد ۲۱ ژوئیه [۳۰ تیر ۱۱۷۷]، فرانسوی‌ها راهپیمایی ۱۲ ساعته را برای رویارویی با دشمنی آغاز کردند که در جلوی اِمبربه سنگر گرفته بود. ادعای بناپارت مبنی بر این‌که نیروهایش را با این فریاد بسیج کرده است: «سربازان! از فراز این اهرام، چهل قرن شما را نظاره می‌کنند» احتمالاً افسانه‌ای است؛ اهرامی که او به آن‌ها اشاره می‌کرد احتمالاً با توجه به فاصله و گردوغباری که سربازان به پا کرده بودند، قابل مشاهده نبودند. حدود ساعت ۳:۳۰ بعدازظهر، سواره‌نظام ۶ هزار نفری مملوک به ارتش ۲۵ هزار نفری فرانسه یورش برد. ناپلئون نیروهایش را همان‌طور که در شبراخیت آماده کرده بود، در پنج مربع آرایش داده بود. این «مربع‌ها» - که درواقع مستطیل‌هایی بودند با یک تیپ کامل در خطوط جلو و عقب و نیم تیپ در هر طرف - می‌توانستند در هر جهتی حرکت کنند یا بجنگند. هر کدام از آن‌ها در تمام جهات شش ردیف پیاده‌نظام عمق داشتند و سواره‌نظام و ترابری را در مراکز خود محافظت می‌کردند. مربع‌ها به‌ طور مؤثری حملات توده‌ای سواران مملوک را دفع کردند، آن‌ها را هنگام نزدیک شدن هدف گلوله قرار دادند و هرکس که به مربع‌ها نفوذ کرد را با سرنیزه از پای درآوردند. در حالی که مرکز در برابر یورش مقاومت کرد، جناح‌های راست و چپ به پیش‌روی ادامه دادند و شکل هلالی به خود گرفتند و تقریباً نیروهای باقی‌مانده مصری را که ترکیبی ناهمگن از مزدوران و دهقانان بودند، محاصره کردند. فرانسوی‌ها سپس به اردوگاه مصری یورش بردند و ارتش آن‌ها را متفرق کردند و بسیاری را به سمت نیل راندند تا غرق شوند. پس از نبرد، تعداد بسیار بیشتری از پیاده‌نظام نامنظم مصری کشته، اسیر یا پراکنده شدند. تصور می‌شود که تا ۶ هزار مصری در این نبرد که تنها چند ساعت طول کشید جان باختند. تلفات فرانسوی‌ها به چند صد مجروح یا کشته محدود بود. نیروهای فرانسوی سپس به غارت اشیای قیمتی از اجساد کشته‌شدگان مملوک پرداختند که بسیاری از آن‌ها در لباس‌های‌شان دوخته شده بود. مراد پیش از فرار به مصر علیا همراه با نیروهای باقی‌مانده‌اش، ناوگان خود را به آتش کشید. دود حاصل از کشتی‌ها قاهره را در وحشت فرو برد و بسیاری از شهروندان توسط مزدوران بادیه‌نشین - که ظاهراً توسط مملوک‌ها برای محافظت از آن‌ها استخدام شده بودند - در حالی که با اموال‌شان از شهر می‌گریختند، قتل‌عام و غارت شدند. ابراهیم به همراه پاشای ترک که رهبر اسمی مصر بود، به سمت شرق گریخت. تا ۲۷ ژوئیه [۵ مرداد ۱۱۷۷]، ناپلئون با رهبران باقی‌مانده مصری به توافق رسیده و وارد قاهره شده بود. با این حال، کمتر از یک هفته بعد، ناوگان او در نبرد نیل توسط نلسون تقریباً نابود شد.

منبع: britannica.com

۲۵۹