به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از ایبنا؛ کتاب «برخاسته از خاکستر»، تازهترین اثر بهنام مرادیان، از سوی نشر برسم منتشر شده است. این کتاب با عنوان فرعی «پیدایش دولت ملتهای اروپایی از خاکستر جنگ؛ بازخوانی تاریخ اروپا از دریچه جنگها و انقلابها)» به بازخوانی تاریخ اروپا از دریچه جنگها و انقلابها میپردازد و توضیح میدهد توالی جنگها و انقلابهای اروپا در بازه سدههای میانه تا دوران مدرن، چگونه بر شکلگیری کشورهای اروپایی اثر گذاشته است.
این کتاب تاریخ سیاسی و نظامی اروپا را از سدههای میانه تا روزگار معاصر از زاویه جنگها و انقلابها دنبال کرده است. نویسنده در پیشگفتار توضیح داده است که هدف کتاب، ارائه تاریخ همهجانبه جنگ نیست؛ بلکه تمرکز بر این پرسش است که چگونه جنگها و انقلابها در شکلگیری دولتملتهای اروپایی و هویت ملی آنها نقش داشتهاند.
کتاب برخاسته از خاکستر براساس مسئلهمحوری تاثیر و تعامل دوسویه جنگ و انقلاب بر مفهوم دولت-ملت در اروپا شکل گرفته است. این کتاب در ۱۳ فصل اصلی پیش میرود و تاریخ اروپا را از حدود سال ۵۰۰ میلادی تا اوایل سده ۲۱ در پیوند با جنگها و انقلابها بررسی کرده است. ساختار کتاب فصلبندی روشن و زمانمحور دارد و از مفاهیم پایهای مانند دولت-ملت، امپراتوری مقدس روم، پروس و امپراتوری عثمانی آغاز میشود و سپس در قالب فصلهای پیدرپی، جنگها و انقلابهای مهم اروپا را تا حمله روسیه به اوکراین و بحث درباره آینده دولت-ملتهای اروپایی دنبال کرده است. تمرکز کتاب بر زمینههای اجتماعی، اقتصادی و سیاسی جنگها و پیامدهای آنها است، نه بر جزئیات نظامی و تاکتیکی نبردها.
نویسنده در پیشگفتار کتاب برخاسته از خاکستر ابتدا با یک سؤال ذهنی کار را شروع کرده است: در ۱۵۰۰ سال اخیر، خاورمیانه بیشتر درگیر جنگ بوده است یا اروپا؟ سپس نشان داده است که تصور رایج از اروپا به عنوان قارهای آرام و باثبات، با واقعیت تاریخی آن همخوان نیست و تاریخ اروپا سرشار از جنگهای پیدرپی است. در همانجا تأکید شده است که این کتاب تاریخ جامع جنگ در جهان نیست و به طور هدفمند بر جنگها و انقلابهای اروپا از سدههای میانه تا امروز تمرکز کرده است تا نشان دهد دولت-ملتهای اروپایی چگونه از خاکستر جنگ برآمدهاند.
کتاب بهنام مرادیان با یک پیشگفتار تحلیلی آغاز میشود که در آن نویسنده مسئلهمحوری خود را تأثیر و تعامل دوسویه جنگ و انقلاب بر مفهوم دولتملت در اروپا معرفی کرده است. در همان صفحات آغازین مفهوم دولت-ملت به عنوان همپوشانی مرزهای سیاسی و جغرافیایی با مرزهای فرهنگی و هویتی ملت توضیح داده شده و ویژگیهایی مانند حاکمیت مستقل، مرزهای مشخص، هویت مشترک و وحدت سیاسی و اجتماعی برای آن برشمرده شده است. سپس نویسنده محدوده زمانی کار خود را از سدههای میانه تا سده ۲۱ تعیین کرده و توضیح داده است که چرا جنگهای اروپای باستان (بهویژه جنگهای روم) در مرکز توجه کتاب نیستند.
در ادامه چند بازیگر کلیدی صحنه سیاست اروپا که در فصلهای بعدی بارها نامشان تکرار میشود معرفی شدهاند: پروس، امپراتوری مقدس روم، خاندان هابسبورگ و امپراتوری عثمانی. هرکدام از این بخشها یک مرور فشرده از تاریخ سیاسی و نظامی این قدرتها ارائه میدهد تا خواننده در فصلهای بعدی هنگام مواجهه با نامها و اتحادها سردرگم نشود. سپس نویسنده محدوده زمانی کار را مشخص میکند و توضیح میدهد که تمرکز بر جنگهای پس از قرون میانه است، هرچند هرجا لازم باشد به ریشههای پیشاقرونوسطایی هم اشاره شده است. در بخش «آشنایی با بازیگران عرصهی سیاسی اروپا» تاریخ فشرده پروس، امپراتوری مقدس روم، خاندان هابسبورگ و امپراتوری عثمانی روایت شده است تا زمینه فهم جنگها و اتحادهای بعدی فراهم شود.
فصل یک به سدههای میانه اولیه (۵۰۰ تا ۱۰۰۰ میلادی) اختصاص دارد و با بحثی درباره هویتهای قومی و ملی در آستانه قرونوسطا آغاز میشود؛ سپس وضعیت اروپا پس از سقوط روم غربی، ساختار فئودالی، نقش مسیحیت و نمونههایی مانند خیزش فرانکها، نبرد تولبیاک، فتح آندلس و جنگ تور را بررسی کرده است. فصل دوم به دوران میانی سدههای میانه (۱۰۰۰ تا ۱۳۰۰ میلادی) میپردازد و موضوعاتی مانند حملههای وایکینگها، فتوحات شارلمانی، نبرد هیستینگز، مگنا کارتا، جنگهای صلیبی و یورش مغولان به اروپای شرقی را در برمیگیرد.
فصلهای بعدی بهترتیب به دوران پایانی سدههای میانه، طاعون و رنسانس و پروتستانتیسم، عصر روشنگری و انقلابهای آمریکا و فرانسه، انقلابها و جنبشهای ملی سده ۱۹، جنگهای اتحاد ایتالیا و آلمان، جنگهای تغییر موازنه بینالمللی در سده ۱۹، دو جنگ جهانی، جنگ سرد و فروپاشی شوروی، اتحادیه اروپا و در نهایت درسهایی که از تاریخ جنگ در اروپا میتوان آموخت اختصاص یافته است. نویسنده در سراسر کتاب برخاسته از خاکستر کوشیده است بهجای روایت صرف نبردها، پیوند میان جنگ، شکلگیری هویت ملی، دموکراسی، قانونسالاری و ساختار دولتملتهای اروپایی را برجسته کند.
چند ایده کلیدی در مقدمه طرح شده است؛ نخست اینکه بخش بزرگی از پیمانهای صلح و نظمهای سیاسی اروپا بر روی انبوهی از منازعات خونین و شهرهای ویران بنا شده است؛ دوم اینکه مسیر رسیدن به دموکراسی، استقلال و قانونسالاری در اروپا مسیری پرهزینه و دردناک بوده است و سوم اینکه هدف کتاب اثبات محصول جنگ بودن دولتهای اروپایی نیست، بلکه بررسی تأثیر جنگها بر شکلگیری هویت ملی و ساختار دولتملتها است. پس از این چارچوب مفهومی، کتاب برخاسته از خاکستر وارد توضیح مفصل مفهوم دولتملت میشود: تمایز دولت و ملت، همپوشانی مرزهای سیاسی و فرهنگی، حاکمیت، مرزهای جغرافیایی مشخص و وحدت سیاسی و اجتماعی.
در فصلهای بعدی کتاب از توصیف کلی وضعیت اروپا در آغاز سدههای میانه، ساختار فئودالی، نقش کلیسا و صومعهها و حملههای بیرونی (وایکینگها، مغولان، اعراب) شروع کرده و بهتدریج به جنگها و انقلابهایی میرسد که مرزهای سیاسی و هویتهای ملی را شکل دادهاند: از نبرد تولبیاک، فتح آندلس و جنگ تور تا جنگهای صدساله، جنگهای مذهبی، جنگ سیساله، انقلابهای آمریکا و فرانسه، جنگهای ناپلئونی، انقلابهای ۱۸۴۸، جنگهای اتحاد ایتالیا و آلمان، جنگهای کریمه و بالکان، دو جنگ جهانی، جنگ سرد، جنگهای فروپاشی یوگسلاوی و درنهایت حمله روسیه به اوکراین. در فصل پایانی نویسنده کوشیده است درسهایی را که از این تاریخ طولانی جنگ در اروپا میتوان برای فهم امروز و آینده دولتملتها و مسیر دموکراسی و قانونسالاری استخراج کرد، جمعبندی کند.
کتاب برخاسته از خاکستر به جای روایت جزئیات نظامی نبردها، بر زمینههای اجتماعی، اقتصادی و سیاسی جنگها و انقلابها و پیامدهای آنها برای شکلگیری دولت-ملتهای اروپایی تمرکز کرده است. این زاویه دید کمک میکند تاریخ اروپا نه به عنوان فهرستی از جنگها، بلکه بهعنوان فرایندی برای شکلگیری هویت ملی، مرزهای سیاسی و نهادهای دموکراتیک دیده شود. نویسنده در مقدمه بهصراحت گفته است که به دنبال قهرمانسازی نظامی نیست و بیشتر به جریانهایی توجه کرده است که جوامع را روبهروی هم قرار میدهند و نتایجی که پس از خاموششدن اسلحهها بر ساختار سیاسی و اجتماعی کشورها اثر میگذارند. این رویکرد کتاب را برای کسانی که میخواهند نسبت میان جنگ، انقلاب، ملیگرایی، دموکراسی و قانونسالاری را در تاریخ اروپا بهتر بفهمند، قابلاستفاده کرده است.
۲۵۹
نظر شما