فلسفه سیاسی
-
ضرورت توجه به نگاهی فراتر از سود در تبیین علی مرشدیزاد
سیاسیون و فلاسفه در گرداب عوامفریبی و پوپولیسم/ آسیب دموکراسی/ آموزش برای دموکراسی، آموزش برای اقتصاد
اخبار اندیشهمارتا نوسباوم، دموکراسی را نه فقط یک نظام سیاسی، بلکه شکلی از سازمان اجتماعی میداند که بر پایه آزادی، برابری، تعامل و گفتوگو استوار است. در مرکز اندیشه او، مفهوم «کرامت انسانی» قرار دارد که به معنای حق هر فرد برای هدف نهایی بودن است، نه ابزاری برای رسیدن به اهداف دیگران.
-
مرگ فیلسوف تحلیلی بریتانیایی در نود و پنج سالگی
بزرگترین مورخ فلسفه غرب در روزگار ما
اخبار اندیشهبرخی از آثار آنتونی کنی که به فارسی ترجمه و منتشر شدهاند، عبارتند از «تاریخ فلسفه غرب» در چهار جلد، «آکویناس و فلسفه ذهن» و «تامس مور».تاریخ فلسفه او بدون اغراق یکی از بهترین و خواندنیترین تاریخ فلسفهها در دوران جدید است که به قلم یک نویسنده نگاشته شده.
-
جوواد میری بعد از ملاقات با فیلسوف ایرانی خبر داد
انتشار کتاب «مقام فلسفه» داوری اردکانی در آمریکا/ برگزاری کنفرانس جایگاه فلسفه اسلامی با تکیه بر آراء داوری و دینانی
اخبار اندیشهجواد میری پس از دیدار با رضا داوری اردکانی، از انتشار کتاب «مقام فلسفه...» به زبان انگلیسی در آمریکا، و برگزاری کنفرانس «جایگاه فلسفه اسلامی در جهان معاصر» با تکیه بر آراء داوری و دینانی خبر داد.
-
خوانش تحلیلی از تاریخ موازنه قدرت و دولتسازی در جامعه ایران در گفتاری از مهدی روزخوش
گره کور «تأسیس دولت، قانون و آزادی» پس از یک قرن/ تفاوت بنیادین مشروطه ایرانی و اروپایی/ پاسخ ایرانی به مسئله ایران یا تقلید از غرب؟
اخبار اندیشهمشروطه ایران صرفاً تقلیدی صوری از غرب نبود. هیچ تجربه تاریخی رونوشتی از تجربهای دیگر نیست. همانگونه که مشروطه انگلستان بر بستر تاریخ انگلستان شکل گرفت، مشروطه ایرانی نیز برآمده از امکانات و نیروهای اجتماعی موجود در جامعه ایران بود.
-
بازخوانی سنت ایرانی-اسلامی برای برونرفت از عصر جدل و بیاخلاقی در کتاب «گفتوگو، آیین حقجویی»
چرا نمی توانیم عین آدم با هم گفت و گو کنیم؟ / بحثهای فارسیزبانان به جای روشنگری، به جدل، تحقیر و قهر میانجامد/ آسیبشناسی امتناع گفتوگو در ایران
اخبار اندیشهاین تجربه، پرسشی ساده اما بنیادی را پیش روی من نهاد: چرا نمیتوانیم، به تعبیر عامیانه، «عینِ آدم» بحث کنیم؟...ا این همه، کتاب حاضر اثری در جامعهشناسی گفتوگو نیست، بلکه در فلسفهی گفتوگو است. امید من آن است که این کتاب گامی هرچند کوچک بردارد در بسط گفتوگوشناخت ایرانی، بهبود گفتوگوهای فارسی، بازگشایی فضای نقد سالم و تقویت حقجوییِ گفتوگویی در جامعهی ایرانی. بخشی از مقصود من از نوشتن این کتاب یادآوری این نکته بوده است که ما در سنت فکری خود، ابزارهای ارزشمندی برای نقد منصفانه و گفتوگوی اصیل داشتهایم. اگر بتوان این میراث را بازخوانی و بازسازی کرد و با مسائل امروز پیوند زد، شاید بتوان در روزگاری که جدل بر گفتوگو سایه افکنده بار دیگر پرچم گفتوگو را برافراشت.
-
پیوند پاره های حقیقت با طرح آراء متفاوت
اخبار اندیشه جان لاک، پدر لیبرالیسم و یکی از مهمترین متفکران غربی به شمار میآید. او به عنوان یکی از بزرگترین حامیان مدارا، این مفهوم را با معرفتشناسی گره زد و گفت از آن جا که دستیابی به حقیقت دشوار است و امکان دارد مکاتب گوناگون در راه رسیدن به آن خطا کنند، پس بهتر است در برخورد با آراء گوناگون، رواداری پیشه کنیم. جان استوارت میل (۱۸۷۳-۱۸۰۶)، با حمایت از این استدلال گفت که هرگاه در جامعهای فرصت طرح آراء رقیب فراهم شود، امکان پیوند پارههای حقیقت که در میان رقبای فکری توزیع شده است، فراهم میگردد.
-
یادآوری روایت سوسن شریعتی از نسبت «شاندل» با پدرش
راز «شاندل» برملا شد؛ جعل تاریخی برای فریب مخاطب یا شاهکار ادبی در خلق همزاد؟/ چرا علی شریعتی برای بیان حقیقت، فیلسوف خیالی آفرید؟
اخبار اندیشهشاید همین تعبیر، بهترین جمعبندی برای این مناقشه باشد. مسأله اصلی، صرفاً وجود یا عدم وجود شخصیتی به نام شاندل نیست؛ بلکه این پرسش است که آیا «شاندل» تلاشی برای فریب مخاطب بود، یا کوششی برای بیان آن بخش از حقیقت که نویسنده احساس میکرد با نام رسمی خود قادر به بیانش نیست؟ پاسخ به این پرسش، بیش از آنکه به داوری درباره علی شریعتی مربوط باشد، به تلقی ما از مرز میان اندیشه و حقیقت بازمیگردد.
-
مروری بر منظومه فکری فردریک باستیا در پاسداری از حریم آزادی با نگاهی به کتاب «سه رساله»
مداخلهجویی دولت؛ باستیا مرز میان قانون و سلب آزادی را فاش کرد/پاسدار آزادی در برابر مهندسی اجتماعی؛ پیامدهای مرئی و نامرئی اقتصاد
اخبار اندیشهفردریک باستیا، اندیشمند برجسته فرانسوی، فراتر از یک اقتصاددان، فیلسوف پاسدار آزادی و عاملیت فردی است. منظومه فکری او با کالبدشکافی حقوق طبیعی، ماهیت دولت و پیامدهای مرئی و نامرئی اقتصاد، افقی جدید در فلسفه سیاسی میگشاید و خرد عمومی را در برابر مداخلهجوییهای حاکمیتی و مهندسی اجتماعی مسلح میسازد. از این رو او معتقد است حکومت جعل بزرگی است که به واسطۀ آن همه تلاش می کنند با هزینۀ دیگران زندگی کنند.
-
بازخوانی زیدآبادی از تندیهای لفظی دو چهره سرشناس روشنفکری
اخبار اندیشهواقعیت این است که همهٔ ما گاهی تحریک میشویم که علیه فرد یا افرادی کلمات تند و تیز به کار ببریم و متأسفانه جامعه هم از آن به فراخور حال خود به سختی استقبال و این شیوه را تشویق میکند! به هر حال، من از دکتر سروش بسیار آموختهام و قدرشناس زحمات و تلاشهای خستگیناپذیر و بیوقفهٔ او هستم. به جناب غنینژاد هم از جهاتی علاقمندم و هر دوی این بزرگان را شایسته و سزاوار بالاترین سطح احترام میدانم. اینکه گاهی عنان سخن را از دست میدهند نقاط قوت و فضایل آنها را بیقدر نمیکند.
-
«انقلاب یا اصلاح» منتشر شد
انقلاب خوب است یا اصلاح در مناظره پوپر و مارکوزه
اخبار اندیشهکتاب «انقلاب یا اصلاح» مناظره دو غول اندیشه قرن بیستم یعنی «هربرت مارکوزه» و «کارل پوپر» پس از مدتها از سوی انتشارات خوارزمی منتشر شد.
-
روز بزرگداشت شیخ اشراق و بازخوانی نقش او در پیوند میراث باستان و اندیشه اسلامی
از کاخهای هخامنشی تا شهود و اندیشه اشراقی؛ سهروردی نجاتبخش حکمت ایرانیان/ شاهنامه سند زبان و «حکمت اشراق» سند اندیشه؛ سهروردی معمار هویت ایرانی
اخبار اندیشهاین همان راز ماندگاری فرهنگ ایرانی است، فرهنگی که در هر دوره تاریخی بدون بریدن از ریشههای خود توانسته است خود را بازآفرینی کند. ازاینرو اگر شاهنامه سند ماندگاری زبان فارسی است حکمت اشراق را نیز باید سند تداوم اندیشه ایرانی دانست. فردوسی حافظ زبان این سرزمین بود و سهروردی حافظ سنت فلسفی و معنوی آن؛ یکی واژههای ایران را جاودانه کرد و دیگری جهانبینی ایران را؛ پس برای شناخت ایران خواندن شاهنامه بهتنهایی کافی نیست؛ همانگونه که باید صدای فردوسی را شنید، باید نور سهروردی را نیز دید. این دو، دو ستون استوار یک تمدناند؛ تمدنی که زبان و اندیشه، تاریخ و حکمت و گذشته و آینده را در کنار یکدیگر معنا کرده است.
-
فرهاد قربانزادهربطی درباره ترجمه کتاب «دیرینهشناسی عقل علمی میشل فوکو» گفت
فوکو؛ بازخوانی کانت یا خروج از عصر روشنگری؟ / عقلانیت زیر تیغ دیرینهشناسی؛ چرا فوکو فیلسوف «خودانتقادی» است؟
اخبار اندیشهبهباور مترجم: «فوکو از ما نمیخواهد بدون هنجار زندگی کنیم؛ بلکه از ما میخواهد هیچ هنجاری را پیش از آنکه تاریخ، مناسبات قدرت و شرایط امکان شکلگیری آن را بشناسیم، طبیعی، ازلی و غیرقابل تغییر نپنداریم. این همان روح نقدی است که فوکو آن را میراث اصیل پروژه روشنگری کانت میداند؛ نقدی که نه به نفی عقل، بلکه به عقلانیسازی عقلانیت میانجامد و افقهای تازهای برای اندیشیدن و زیستن میگشاید.»
-
شهر فلسفه ایران برگزار می کند
دوره «آشنایی با توماس هابز»
اخبار اندیشهشهر فلسفه ایران، از مجموعه دوره های آشنایی با متفکران پایه ای، دوره آشنایی با توماس هابز را برگزار می کند.
-
تاملی بر مسئله امتناع و مقاومت در برابر نظم موجود؛ نورولوژیِ یک "نه"
خوانشی فلسفی از طغیان بیصدا / نتیجه امتناع از مشارکت گسترش شبه غارت در همه عرصه های زندگی
اخبار اندیشهاو دیگر لذتی برای کارکردن ندارد هیچ شوقی برای محرر بودن خود نشان نمیدهد و مجبور به خریدن شنلی میشود که دست آخر آن را از او میدزدند؛ آکاکی بیمار میشود و میمیرد...اما این انتهای داستان نیست! شبح آکاکیوویچ آن شهر را فرامیگیرد... روح آکاکی بر سر گردنهها میایستد و مردم آن شهر را به باد کتک میگیرد تا دست آخر لباس و شنل همکارانش را نیز میگیرد و آنها را لخت میکند...کاری که خود آکاکی نمیتوانست بکند؛ ولی شبح آکاکی دست آخر آن شهر را تسخیر میکند... حال تکلیف چیست؟! زیر بار این فشار بارتلبی و یا آکاکیوویچ و ترجیحدادن به انجامدادن یا ندادن کاری درحالیکه دست آخر مجرم شناخته میشوی یا بیمار میشوی و میمیری؛ چه باید کرد؟ انتظار انتقام روح سرگردان ما بعد از مرگ در میان گردنهها را باید داشت؟
-
آیا «دیگری» دوزخ است؟؛ رمزگشایی از جمله سارتر
اخبار اندیشهشاید بتوان گفت که مرادِ سارتر از گزارۀ «دیگری، دوزخ است» گزارهای مشروط است، نه مطلق به این معنا که دیگری تنها زمانی دوزخ میشود که فرد در وابستگیِ کامل به داوریِ او گرفتار آید و از بازتعریفِ خویش از طریقِ کنشِ آزادِ خود بازبماند. وضعیتی که سارتر آن را نمونهٔ نمایشیِ «بدایمانی» و ناتوانی از پذیرشِ مسئولیتِ هستیِ آزاد میداند.
-
غزاله حجتی درباره چالشهای معرفتی جهان چنددینی امروز سخن گفت
هیچ فضیلتی برتر از گفت و گو با دگراندیشان نیست/ راه سوم اندیشه؛ نگاه به اختلافنظر به مثابه فرصتی معرفتی
اخبار اندیشهبهگفته حجتی: «یکی از خطاهای رایج در مواجهه با اختلافنظر این است که گمان میکنیم تنها دو راه پیش رو داریم: یا باید از باور خود دست برداریم، یا باید مخالفان را نادیده بگیریم. درحالیکه راه سومی نیز وجود دارد؛ اینکه هم به باورهای خود پایبند بمانیم و هم از وجود دیدگاههای رقیب برای سنجش و ارزیابی دوباره مبانی فکری خود بهره ببریم. من اختلافنظر را نه تهدیدی برای ایمان و نه نشانه شکست عقلانیت، بلکه بخشی طبیعی از وضعیت انسانی میدانم.»
-
بازآرایی قدرت در عصر الگوریتمها؛ از «توزیع شناختی» تا «پادشکنندگی» در گفت و گو با هومن قاپچی
آینده در تسخیر گروه های کوچک؛ عبور از تمرکز قدرت / گذر از تکمحوری و انفعال / ضرورت اجماعسازی دیجیتال و معماری جدید انتخاب
اخبار اندیشهاگر ما صرفاً مصرفکنندهی تکنولوژیهایِ آمادهیِ غرب و شمالگان باشیم، بله، ما در حالِ ساختنِ ابزاری برای «غرق کردنِ عاملیتِ خود» هستیم. اما اگر بتوانیم «معماریِ الگوریتمیکِ» خاصِ خودمان را بر اساسِ ارزشهایِ «اجماع» و «تولیدِ معنا» طراحی کنیم، میتوانیم از این سیلاب، یک «مسیرِ هدایتشده برایِ بلوغِ شناختی» بسازیم. بنابراین، نبردِ ما نه بر سرِ «استفاده از ابزار»، بلکه بر سرِ «بازپسگیریِ معماریِ انتخاب» به منظور «نیل به پادشکندگی شناختی» و «بلوغ مخاطبان خاکستری» خواهد بود.
-
«جنگ، صلح و ایران» در تبیین شروین وکیلی
شاهنامه: سراسر جنگاوری بدون دشنام به دشمن / نمیشود ایران را غارت کرد / راز جاودانگی ایران از درفش کاویانی تا اخلاق ملی
اخبار اندیشهشروین وکیلی گفت: ساختار ایران به گونهای است که نمیشود آن را غارت کرد. ایران را میتوان ۳۰ سال یا ۵۰ سال غارت کرد، اما سه هزار سال نمیشود ایران را غارت کرد.
-
سخنرانی میثمی و مدنی در باره «دموکراسی اخلاقی در فضای روشنفکری»
اخبار اندیشهموسسه رحمان و انجمن ایرانی اخلاق در علوم و فناوری نشست «دموکراسی اخلاقی در فضای روشنفکری» را با حضور کارشناسان مربوطه برگزار می نند.
-
«پارادوکس دموکراتیک» روانه بازار نشر شد
اخبار اندیشهکتاب «پارادوکس دموکراتیک» نوشته شانتال موف با ترجمه دکتر پویا نعمتاللهی از سوی موسسه انتشاراتی لوگوس به بازار نشر عرضه شد.
-
میلاد یساول و تبیین نظام فکری فیلسوف آلمانی
فیلسوفی که با پتک میاندیشید / نیچه ما را به تفکر درباره بدیهیترین باورهایمان وامیدارد
اخبار اندیشهبهگفته یساول: «نیچه از آن دسته متفکرانی نیست که بخواهد یک پاسخ نهایی و قطعی برای همه مسائل ارائه دهد. برعکس، بخش مهمی از پروژه فکری او زیر سؤال بردن یقینهای تثبیتشده است.»
-
محمدسالار کسرایی و تبیین سیر تحول نظریههای انقلاب از قرن بیستم تا عصر حاضر
از «گیوتینهای» انقلاب فرانسه تا «انقلابهای بدون انقلابیون»/ انقلاب ایران و ایجاد تحول در «تئوریهای» انقلابپژوهی/ فرارسیدن عصر شورش های بدون رهبر
اخبار اندیشهمحمد سالار کسرایی در نشست «از نظریههای انقلاب تا تئوریهای جنبشهای اجتماعی؛مروری بر آثار علمی منتشرشده در یک دهه اخیر»، انقلابپژوهی را از منظر توصیف تاریخی تا رهیافتهای ساختاری مورد بررسی قرار داد.
-
دوصدایی فرصت یا تهدید؟!
اخبار اندیشهمی توان دوصدایی را اول در ساحت نظر پذیرفت. سپس در عرصه عمل شیوهها و سازوکاری برای اعمال آن یافت.در عرصه نظر بیش از پنجاه سال پیش کتابی در ایران منتشر شد با عنوان «انقلاب یا اصلاح؟» کتاب در واقع تبیین دیدگاه کارل پوپر است (۱۹۰۲- ۱۹۹۴) که طرفدار اصلاحات بود و هربرت مارکوزه (۱۸۹۸-۱۹۷۹) که انقلابی مارکسیست بود. هر کدام به شکل مستقل در گفتوگوهای دقیق و عمیق دیدگاه خود را بیان کردهاند. این دوصدایی یا دوگانگی همیشه نشانههایش مشهود است
-
تحلیل ابوالفضل دلاوری درباره ریشهها و تحولات نظری پدیده انقلاب
چرا خردمندان دست به شورش نمیزنند؟/ آزادی مطلق به «ترور» ختم میشود/ پارادوکس بزرگ ارسطو و هگل درباره انقلاب
اخبار اندیشهخانه اندیشمندان علوم انسانی نشست «از نظریه انقلاب تا تئوری های جنبش های اجتماعی» را برگزار و دکتر ابوالفضل دلاوری در آن تاکید کرد که انقلاب ها ساخته نمی شوند، بلکه رخ می دهند.
-
آسیبشناسی مدیریتی زوال کثرتگرایی در سازمانها و شرکت های مدرن
تکانگاری پوپولیستی؛تبدیل سازمان به قبیله / زوال عقلانیت در سازمان ها به بهانه شعار وحدت / از سازمان چندصدایی تا دیکتاتوری «ما»
اخبار اندیشهتکانگاری، صرفاً یک خطای شناختی یا یک سبک ارتباطی نامناسب نیست؛ بلکه میتواند بهتدریج به معماری قدرت سازمان تبدیل شود. در چنین سازمانی، مدیر یا ائتلاف مسلط میکوشد خود را تجسم «کل سازمان» معرفی کند. در نتیجه، نقد مدیر بهمنزله نقد سازمان، اختلاف با تصمیم رسمی بهمعنای فقدان تعهد، و درخواست شفافیت بهعنوان بیاعتمادی تفسیر میشود. از این نقطه، دوقطبیسازی، قبیلهگرایی و خودشیفتگی سازمانی، سه پدیده مستقل نیستند؛ بلکه اجزای یک چرخه تقویتکنندهاند.
-
غلامرضا کاشی در نشست «زیست ارتباطی در جهان معاصر»
ایران در حال زایمان تاریخی / در حال گذار به صورتبندی تازهای از اجتماع سیاسی هستیم / رسانه شرط ظهور مدرنیته
اخبار اندیشهچهارمین نشست از سلسله نشستهای «زیست ارتباطی در جهان معاصر» با سخنرانی غلامرضا کاشی، عضو هیات علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی، در سالن دفاع دکتری دانشکده ارتباطات این دانشگاه برگزار شد.
-
عبور از پارادایمهای سنتی؛ تلاش تئوریک برای تدوین مانیفست اقتصادی قرن بیست و یکم
پایان نئولیبرالیسم؛ طرح «اجماع لندن» برای نجات جهان نابرابر/ اصول اقتصادی برای قرن بیست و یکم / بازتعریف نقش دولت در نبرد با چالش ها
اخبار اندیشهنویسندگان میگویند اجماع لندنی قرار نیست یک «دستورالعمل آشپزی» باشد که همه باید دقیقاً همان مواد را بریزند؛ بلکه قرار است یک «جعبه ابزار» و «قطبنما» باشد. سیاستگذار باید ابتدا وضعیت کشورش را «تشخیص» دهد، سپس از این جعبه ابزار، ابزار مناسب را بردارد و در نهایت با یک «روایت جذاب»، مردم را متقاعد کند که این مسیر درست است.
-
به زودی منتشر میشود
منطق سیاسی و بازسازی عقلانیت حکمرانی در سنت اسلامی
اخبار اندیشهکتاب «منطق سیاست و سیاست منطقی» اثر بهرام دلیر را میتوان تلاشی روشمند و نوآورانه در جهت بازخوانی نسبت میان منطق صوری و امر سیاسی در سنت فکری اسلامی دانست.
-
واکاوی اندیشههای هانری کربن در نشست نقد کتاب «اسلام ایرانی» در دانشگاه تهران
هرمنوتیک هایدگری و تشیع دو رکن اساسی اندیشه کربن / کربن چگونه پیوند حکمت باستان و تشیع را کشف کرد؟ / افشای راز اسلام ایرانی
اخبار اندیشهانشاءالله رحمتی گفت:«کربن بسیار متعهدانه با تاریخ برخورد میکند. خودش میگوید: «من فیلسوف مستشرقم»؛ یعنی فیلسوف شرقشناس هستم.بعد توضیح میدهد که کار ما فیلسوفان شرقشناس دشوارتر است. زیرا فیلسوفان معمولی با متون حاضر و آماده مواجهاند که تاریخ مشخصی دارند، اما کسی که فیلسوف شرقشناس است، ابتدا باید متنی را که میخواهد روی آن کار کند، شناسایی کند، تصحیح انتقادی انجام دهد، مقدمه بنویسد، منتشر کند و سپس درباره آن پژوهش کند.»
-
از «لویاتان» هابز تا «زیستجهان» هابرماس؛ مناقشه قرن بر سر مرزهای دفاع در اندیشه مدرن
عدالت از طریق لوله تفنگ تامین نمی شود / جدال فیلسوفان بر سر خشونت ناشی از براندازی و تلهٔ استبداد تازه/ رمزگشایی ژیژک و هابرماس از خشونت های پنهان
اخبار اندیشهمجموع دیدگاهها یی که ذکر کردم نشان می دهد خشونت اجتماعی و سیاسی صرفاً نتیجه رفتارهای فردی نیست، بلکه به ساختار قدرت، کیفیت ارتباطات عمومی، الگوهای شناسایی اجتماعی و نظامهای دانایی وابسته است. مدارا نیزفراتر از وجوه فردی ، مفهومی ساده و یکبعدی نیست؛ بلکه پروژهای مداوم برای حفظ شرایط گفتوگو، بهرسمیتشناسی تکثر و جلوگیری از سلطه آشکار و پنهان است.