فلسفه سیاسی

کاهش انسجام ملی مساله این است

اخبار اندیشهاین را بدانیم و باور کنیم که برای بقای سیاسی نظام باید فرزند زمان خود بود، کشور به سرعت رو به پیر شدن است، ادبیات نسل جدید تغییر کرده و ما با سرعت آنها سرعت نگرفته‌ایم و این یعنی فاصله بین نسل معتقد به اصول با نسل پرسشگر و تابوشکن در حال گسترش است، اگر نخواهیم بپذیریم که آدم‌ها را نباید از قطار نظام پیاده کرد، باید آنها را درک کرد و پذیرفت و برای تحویل تاریخ با حفظ اصول اصلی ارزش‌ها آماده شویم.

نابرابری آموزشی در باره زنان / علوم سیاسی پدرسالارانه

اخبار اندیشهمطالعات مسیرهای شغلی نشان می ‏دهد که زنان در علوم سیاسی در حاشیه مانده ‏اند. به این‌ترتیب، چالش زنان در ارتقای جایگاه خود تلاش بسیاری می‏ طلبد. دومین مسئله‏ ای که به دنبال این نابرابری به چشم می ‏خورد و می ‏توان آن را یک آسیب در نظر گرفت، صرف نظر از اینکه علوم سیاسی در ایران به موفقیتی که در غرب شاهد آن بودیم نرسیده است. در توزیع عادلانه موفقیت و تضمین آینده شغلی نیز ناکام مانده است.

درباره پی‌یر بوردیو ساختارگرای برساخت گرا

ثمربخش ترین نقدها چه نوع نقدهایی هستند؟ / جامعه‌شناسی که تقسیم‌بندی‌های علوم انسانی را به چالش کشید

اخبار اندیشه به‌گفته ناصری‌راد: «بسیاری از سردبیران و اعضای تحریریه مجلات علمی و پژوهشی گاه با زیر پا گذاشتن اخلاق علم و پژوهش و بدون ارزیابی‌های درست و صرفاً بر اساس سفارش‌ها و فرمایش‌ها، مجموعه‌ای از مقالات مرتبط با مفاهیم و نظریه‌های بوردیو را منتشر کرده‌اند که به فهم عجولانه و تا حدی نادرست از مفاهیم و نظریه‌های بوردیو دامن زده‌اند.»

 ایدئولوژی و سلطه / روشنفکران چگونه ایدئولوژی را در دنیای ایماژینر روایت می‌کنند؟

اخبار اندیشه باید بین ایده و ایدئولوژی تفکیک قائل شد. ایده جزئی از هستی بشر است زیرا اگر نیندیشد پس نیست. یعنی وارونه ی کوژیتو. این سیاست است که ایده ها را به ایدئولوژی تبدیل می کند. ایده های بزرگ  زائیده آزمون های بزرگ تاریخ است. تمام  نظام های ارزشی که ایماژینر سیاسی معاصر را رقم زده اند مانند لیبرالیسم، ناسیونالیسم، دموکراسی، جمهوریت، مساوات، سوسیالیسم، زیست بوم وغیره در لحظات بنیانی تاریخ معاصر شکل گرفته اند.

«لویی آلتوسر؛ خوانش نشانه‌ای فلسفه‌ برای درک هنر»

اخبار اندیشهکتاب «لویی آلتوسر» با نگاهی انتقادی، خوانش این فیلسوف از ایدئولوژی و سیاست را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد چگونه فلسفه برای او ابزاری در میدان مبارزه اجتماعی و درک ادبی و هنری بود.

نگاهی به جذابترین کتاب فلسفی سال

خطر فکر نکردن در اندیشه سقراط / رها کردن سقراط از قفس / پرسش هایی که پرسیده نمی شوند؛ بیماریِ زندگیِ مدرن

اخبار اندیشهزهرا سلیمانی اقدم نوشت:‌ ما سقراط را در «قفس افسانه‌ها و کلیشه‌ها» زندانی کرده‌ایم. هدف کالارد این است که این قفس را باز کند؛ یعنی سقراط را دوباره انسانی، زنده و به‌عنوان «همراهی واقعی در زندگی» معرفی کند. به‌گفته‌ی او، فلسفه باید به زندگی بازگردد؛ همان‌جایی که سقراط آن را قرار داده بود.

نگاهی به کتاب «از فیلسوف بپرس»

پرسش های واقعی مردم را جدی بگیرید / ساده‌ترین پرسش‌ها ارزش اندیشیدن دارند

اخبار اندیشهاولاسف برخلاف بسیاری دیگر از نویسندگان فلسفه عمومی، به دنبال «ساده‌سازی» فلسفه نیست، بلکه می‌خواهد نشان دهد که فلسفه از اساس گفت‌وگو میان انسان‌ها و نه خطابه‌ای از سوی دانای کل است. وی با الهام از پروژه‌ای شهری در بروکلین، گفت‌وگوهایی را گرد آورده که در آنها شهروندان عادی از او پرسش‌هایی درباره عشق، خدا، اخلاق، مرگ، عدالت، و حتی سگ‌ها می‌پرسند.

از «هستی‌شناسی فقر» تا «معرفت‌شناسیِ نابینایی»: تبیینِ جایگاهِ ادراک در تکوینِ واقعیتِ توسعه

ایدئولوژی‌ها مانع دیدنِ انقلاب‌های خاموش می‌شوند/ موانع پنهان توسعه و نقش رهبری / چگونه «کوریِ ادراکی» فرصت‌های پنهانِ توسعه را می‌کشد؟

اخبار اندیشههیرشمن میان سبک تغییر در کشورهای پیشرو و کشورهای وابسته تمایز قائل می‌شود. کشورهای پیشرو و قدرتمند می‌توانند تغییرات خود را «پر سر و صدا» و با افتخار اعلام کنند. اما کشورهای وابسته، به دلیل ترس از واکنش‌های منفی بین‌المللی (مانند مداخلۀ نظامی، فرار سرمایه یا تحریم)، به طور غریزی به «سبک تغییر پنهانی» روی می‌آورند. آن‌ها اصلاحات را به صورت تدریجی، در مقیاس کوچک و بدون هیاهو پیش می‌برند تا از «آستانه واکنش خارجی» عبور نکنند. این سبک هوشمندانه ممکن است قدرت‌های خارجی یا نخبگان سنتی داخلی را فریب دهد، اما مشکل اینجاست که روشنفکران و عموم مردم نیز آن را نمی‌بینند.

نشست مجازی «فلسفه سیاسی فارابی» برگزار می شود

اخبار اندیشهانجمن علمی فلسفه دانشگاه خوارزمی نشست «فلسفه سیاسی فارابی» را در فضای مجازی برگزار می کند.

مقدمه ای بر شناخت «دیالکتیک خود» برای رهایی از فرعونیت نوین

کیمیایِ رهایی؛ نقشه راهِ اقبال لاهوری برای شکستِ جنون استعمار / مانیفستِ «بی‌خودی» رمزِ عبورِ شرق از ویرانه‌ی قدرت و ثروت شمال

اخبار اندیشهاو در «جاویدنامه» می نویسد: فنا در او، عین دوام است بدین سان، رابطه ی خود و دیگری در اندیشه اقبال، از سطح روان‌شناختی یا اجتماعی، فراتر رفته و به سطح متافیزیکی ارتقا می یابد: انسان در مواجهه با خدا و جهان «خود» را نه در نفی دیگری، بلکه در تعامل و عشق با او تحقق می بخشد و می توان دید که نسبت خود و دیگری در اندیشه اقبال لاهوری نسبتی دیالکتیکی و تکاملی است. خودی در مواجهه و تعامل با دیگری اعم از خدا، انسان یا جامعه به فعلیت می رسد. عشق، نیروی پیوند دهنده و واسطه این نسبت است. از این رو فلسفه اقبال را می توان نوعی «اگزیستانسیالیسم الهی» دانست که در آن خود و دیگری، در پیوندی عاشقانه و خلاق به سوی کمال الهی حرکت می کنند.

بازخوانیِ توسعه‌ و توسعه نیافتگی به قصد گشایش راه و طرحی نو

فراخوان داوری اردکانی برای نقد اندیشه هایش در باره توسعه / گروه‌های با نفوذی با تجدد به شدت مخالفند / توسعه‌نیافتگی گم شدن در بیابان فنا است

اخبار اندیشهرضا داوری اردکانی نوشت:‌توسعه و توسعه‌‎نیافتگی به جهان جدید تعلق دارد. جهان‌های قدیم نه توسعه‌یافته بودند نه توسعه‌نیافته و هر جهانی به راه خود می‌رفت و خرد خاص خود داشت. اکنون دو وضع وجود دارد: توسعه‌یافتگی و توسعه‌نیافتگی که این یک وضع بدی است که با درک و فهم وضع جهان و شرایط و امکان‌های زمان بیگانه است و از آن بیرون باید رفت که متاسفانه راه بیرون رفتن را به آسانی نمی‌توان یافت. اما اگر راه پیدا شود، پیمودنش چندان دشوار نیست. من به گشایش این راه فکر کرده‌ام و این مساله‌ای بزرگ و کاری صعب است.

فراخوان مقاله برای «همایش چیستی، ساختار و کارکرد انجمن علمی»

اخبار اندیشه انجمن علوم سیاسی ایران و اتحادیه انجمن‌های علوم اجتماعی ایران «همایش چیستی، ساختار و کارکرد انجمن علمی» را برگزار می کنند.

به بهانه لغوشدن شب دکتر جواد طباطبایی در دانشگاه تهران

اخبار اندیشهدر روزهای گذشته کانون ایران‌شناسی دانشجویان دانشگاه تهران با همکاری مجله بخارا برنامه‌ای تحت عنوان «شب هشتادسالگی سیدجواد طباطبایی» تدارک دید و قرار بود در این برنامه شماری از استادان و همکاران سابق استاد و گروهی از پژوهشگران به مناسبت هشتادسالگی جواد طباطبایی در سالن فردوسی دانشگاه تهران و همراه علاقه‌مندان به جواد طباطبایی گرد هم آیند و ساعاتی به بزرگداشت و بررسی و ارزیابی آثار سیدجواد طباطبایی پرداخته شود. گویا تمام مجوزهای لازم هم گرفته شده بود و دانشگاه با اجرای برنامه موافقت کرده بود اما یک روز مانده به برگزاری برنامه اعلام شد که نهادهای غیردانشگاهی دولتی با اجرای برنامه مخالفت کرده و برنامه «شب جواد طباطبایی» لغو شد.

دیدگاه های ۱۰ فیلسوف و جامعه شناس در باره «اندیشه و هویت ایرانی» / ایران؛ افق تلاقیِ خرد و هنر / فراخوان فیلسوفان برای بازگشتِ فلسفه به متن زندگی

اخبار اندیشهدر همایش روز ملی فلسفه که با حضور استادان برجسته فلسفه، حکمت و فرهنگ ایران برگزار شد، بیش از ده سخنران به بررسی نسبت میان اندیشه ایرانی، هویت ملی و نقش فلسفه در زندگی اجتماعی پرداختند. از تحلیل حکمت ایرانی و فلسفه اشراقی سهروردی تا بازخوانی فلسفه سیاسی و مفهوم اسلام ایرانی از دیدگاه هانری کربن، این همایش تلاش کرد پیوند میان سنت فلسفی، تجربه تاریخی و چالش‌های معاصر ایران را روشن سازد و نشان دهد که فلسفه ایرانی نه تنها نظریه‌پردازی، بلکه ابزاری برای فهم و سامان‌دهی زندگی جمعی است.

حراست مردم از مردم

اخبار اندیشهچرخه تاریخی و تکرار شونده دمکراسی‌خواهی منتهی به استبداد، به پایان رسیده است. یکسوی میدان بازی‌سازی‌های کلان است که به سمت و سوی خطرناکی پیش می‌رود. سوی دیگر بازی‌سازی‌های خرد است که مضمونش حراست مردم از مردم است. سودای بی‌سرانجام حکومت مردم بر مردم، اینک به حمایت مردم از مردم انجامیده است. مسیر دشواری پیش رو وجود دارد. فهم تازه، سخن تازه، بازیگران تازه و الگوهای ارتباطی تازه می‌طلبد. اگر هوادار اسلام هستیم یا ایران یا هر نام هویت بخش دیگر، باید بپرسیم چه کمکی به این فرایند می‌کنند.  

آینده ایران، به احیای علوم سیاسی علمی نیاز دارد

اخبار اندیشهراه برون‌رفت روشن است: رجوع دوباره به علم. بازسازی علوم سیاسی به‌مثابه دانشی بین‌المللی، روشمند، مسئله‌محور و مستقل از ایدئولوژی. احیای دولت‌پژوهی، سیاستگذاری عمومی، تحلیل نهادی و پیوند دوباره حقوق و علوم سیاسی. بدون این بازگشت، نه بین‌الملل‌گرایی ممکن است و نه توسعه پایدار. روز علوم سیاسی، روز یادآوری یک مسئولیت است: اینکه سیاست را از دست شبه‌علم پس بگیریم و به علم بازگردانیم. آینده ایران، بیش از هر چیز به احیای علوم سیاسی علمی نیاز دارد.

فراخوان مقاله برای اولین همایش بین‌المللی « خرد و اقتدار ایرانی در جنگ دوازده‌روزه»

اخبار اندیشهانجمن علمی مطالعات جهان و دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران برای برگزاری اولین همایش بین‌المللی « خرد و اقتدار ایرانی در جنگ دوازده‌روزه» فراخوان دریافت مقاله داد.

گزارشی از نشست نقد کتاب «از کج‌خوانی تاریخ تا لج‌خوانی تاریخ» در شهر کتاب تندیس

لجبازی با تاریخ وقتی دوستش نداری / حقیقت قربانی نبرد «روایت‌های رسمی» و «انکار عامیانه» / وقتی گذشته میدان خشم و انکار می شود

اخبار اندیشهاکبری: نویسنده کتاب به لج‌خوان‌ها نه مجال دفاع می‌دهد و نه اجازه می‌دهد مخاطب با آن ها همدلی کند. / کاشی: اگر نه کج‌خوانی و نه لج‌خوانی مطلوب نیست، آنگاه موضع بدیل چیست؟ / ایرانمهر: کتاب واکنشی صادقانه به مختصات جهانی است که در آن اضطراب دیگر صرفاً اگزیستانسیالیستی نیست؛ اضطراب این است که گذشته چگونه روایت خواهد شد / گلبهاری: از منظر جامعه‌شناسی تاریخ، می‌توان کتاب را نمونه‌ای قابل تأمل از نحوه گفت‌وگوی اندیشه آکادمیک با افکار عمومی دانست؛ گفت‌وگویی که خود، همچون موضوع کتاب، نیازمند نقد و بازاندیشی است.

«رهاورد ایده روشنگری» منتشر شد

اخبار اندیشهانتشارات نگاه معاصر کتاب «رهاورد ایده روشنگری» اثر استیون پینکر را با ترجمه امیر امجدیان منتشر کرد.

برگزاری نشست «رسانه و تکوین اجتماع مدرن» در دانشگاه علامه طباطبایی

اخبار اندیشهاز سلسله نشست های زیست ارتباطی در جهان معاصر (تاملاتی در باب رسانه و جامعه) نشست چهارم با موضوع «رسانه و تکوین اجتماع مدرن» برگزار می شود.

«دانشنامه علوم سیاسی» ایپسا منتشر شد

اخبار اندیشهانجمن بین‌المللی علوم سیاسی (ایپسا) در دهم دسامبر ۲۰۲۵ کتاب دانشنامه علوم سیاسی خود را منتشر کرد که به ۲۰۰ مفهوم محوری و مهم علم سیاست پرداخته است.

حمله و توهین صداوسیما به دو استاد/ روشنفکران ملی و دینی مدافعان اصلی ایران امروز

اخبار اندیشهامروز هیچ‌کس برنامه «هویت» را در نقد روشنفکران و روزنامه‌نگاران بی‌دفاع به گردن نمی‌گیرد و تهیه‌کننده آن نیز در تاریخ روسیاه مانده است. روشنفکران ملی و روشنفکران دینی، با همه اختلاف دیدگاه‌ها، در این روزگار پرچمدار دفاع از میهن و دین‌اند؛ در حالی که پیمانکاران بنیادگرا مشغول تولید نفرت‌اند تا مانع این نهضت بازگشت به ملیت شوند. اگر امروز مجسمه شاپور در میدان انقلاب سر برآورده، این محصول مستقیم بن‌بست بنیادگرایی و نیاز جامعه به میهن‌دوستی بر پایه تفکر ایرانشهری است؛ تفکری که مستقیم از عهد ساسانی به عصر ما رسیده است. تاریخ را تکرار نکنید. اگر «هویت» شما تراژدی بود، یقین بدانید این «جریان» چیزی بیش از یک کمدی نخواهد بود.

غفلت های بزرگ حجاریان / چرا پروژه‌های فکری مؤثر در ایران شکل نمی‌گیرند؟ / حجاریان معلول را به جای علت می نشاند

اخبار اندیشهایران دارای «صلابت ساختاری» شدید و «سیالیت برنامه‌ای» مزمن است. ساختار قدرت سخت و سنگین هستند، اما استراتژی‌ها و تصمیم‌ها بی‌ثبات و کوتاه‌بُرد. این ترکیب بی‌نظیر باعث می‌شود حتی اگر جریان‌های سیاسی بهترین کیفیت ذهنی یا آرمان‌گرایی را داشته باشند، امکان تبدیل آرمان به برنامه وجود نداشته باشد. در چنین وضعیتی جریان‌های سیاسی به‌طور طبیعی به «گفتار» پناه می‌برند، چون «کنش» در اختیارشان نیست. بی‌اثر بودن گفتار نیز خود نتیجه همین ساختار است، نه علت آن. این همان چیزی است که باعث می‌شود تبیین نویسنده نسبت به واقعیتِ پیچیده سیاست، «ساده‌شده»، «تقلیل‌گرایانه» و از نظر نظری «نابسنده» باشد.

چرا ایرانگرایی؟!

اخبار اندیشهایرانگرایی تنها زبانی است که می‌تواند دولت را دوباره مشروع کند. هابسبام می‌گوید دولت بدون حس ملی «ماشینی بدون روح» است (Hobsbawm, ۱۹۹۰). ایران امروز دقیقاً به این روح نیاز دارد: معنایی که در آن قانون، توسعه، آزادی و امنیت نه امتیاز حاکم، بلکه حق ملت تعریف می‌شود. ایرانگرایی نه بازگشت است و نه اسطوره‌سازی؛ بلکه راهی برای دوباره معنا دادن به جمله‌ای ساده اما تعیین‌کننده: ما، ملت ایران.

سریع القلم و بازخوانی نقش کلیدی ترین طبقه / چرا سریع‌القلم، «قانون‌گرایی» طبقه متوسط را راه نجات ایران می‌داند؟ /  طبقه متوسط موتور توسعه پایدار

اخبار اندیشهدیدگاه دکتر سریع‌القلم نشان می‌دهد که طبقه متوسط و حکمرانی شایسته پیوندی مستقیم دارند. تحلیل‌ها حاکی است که این طبقه ظرفیت بالقوه برای اداره مؤثر کشور و حمایت از نهادهای مدرن را دارد، توسعه پایدار بدون تقویت آن دشوار خواهد بود و نقد دیدگاه‌های او باید منصفانه، مستند و تحلیلی باشد تا هم نقاط قوت مورد توجه قرار گیرد و هم محدودیت‌ها شناسایی شود.