صفویه

نان سنگک از کجا آمده؟

تاریخ ایراندر منابع تاریخی آمده که وقتی سپاهیان عرب به مدائن رسیدند، نان سنگک را نمی‌شناختند؛ نشانه‌ای از رواج آن پیش از اسلام. همچنین در قلعه‌ای مخروبه در ورامین بقایای یک نانوایی سنگکی با تنور سالم و ریگ‌های باقی‌مانده پیدا شده است.

در دوره صفوی لباس عزای مردم در محرم آبی بود!/ دولت صفوی با قمه‌زنی مخالف بود

تاریخ ایراندر دوره قاجار، تعزیه با حمایت حکومت گسترش پیدا کرد. ناصرالدین‌شاه علاقه زیادی به تعزیه داشت و شخصاً در این مراسم شرکت می‌کرد.

آیین «طشت‌گذاری» سنتی ریشه‌دار در پاسداشت جوانمردی حسینی

اخبار دینامام حسین(ع) با مشاهده آثار خستگی و تشنگی در چهره سپاهیان دشمن، علیرغم کمبود آب، دستور دادند که طشت‌ها را با آبِ مشک‌ها پر کنند تا هم سربازان حر و چهارپایان سپاهش سیراب شوند.

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵ - تأملی بر کتاب «چگونه به آبادانی ایران فکر کنیم؟» اثر علی میرسپاسی

دعوت میرسپاسی در باره ضرورت اندیشیدن به آینده ایران / ایران مطلوب چه نسبتی با منطقه و جهان خواهد داشت؟

اخبار اندیشهمصطفی بستانی نوشت:‌« ارزش کتاب میرسپاسی بیش از آنکه در ارائه پاسخ‌های نهایی باشد، در طرح پرسش‌هایی نهفته است که امروز بیش از هر زمان دیگری در فضای فکری ایران موضوعیت یافته‌اند. نویسنده به درستی بر محدودیت‌های گفتمان‌های انحطاط و عقب‌ماندگی در گشودن افق‌های جدید تأکید می‌کند و توجه ما را به ضرورت اندیشیدن به آینده معطوف می‌سازد.»

ژئوپلیتیک تشیع و پیوند فقه و قدرت در قرن دهم هجری چگونه رقم خورد؟

اخبار دینایران صفوی در میان دو قدرت بزرگ زمانه، یعنی امپراتوری عثمانی در غرب و ازبک‌ها در شرق قرار داشت و در این میان، نقش علما در سازمان‌دهی و مشروعیت‌بخشی به این تحول بسیار مهم بود.

تهران در دوره شاه عباس صفوی

تاریخ ایران«تنه این درختان به اندازه‌ای قطور است که اگر دو مرد دست به دست یکدیگر بدهند باز هم نمی‌توانند یک درخت را بغل بگیرند و من باید واقعا تهران را شهر چنار بنامم.»

شتر قربانی؛ آیین حکومتی از صفویه تا پهلوی به روایت جهانگردان خارجی

تاریخ ایرانمراسم شتر قربانی تا سال ۱۳۱۱ در تهران برگزار می‌شد. از آن پس، عید قربان به‌ صورت پراکنده و محلی برگزار شد. براساس آن‌چه در سفرنامه‌ها آمده است قربانی کردن شتر، آیینی حکومتی بوده که در دوران صفویه و قاجاریه با حضور شاهان رواج داشته...

فرصت تمدنی صفویه و شکل‌گیری منظومه فکری و نهادی تشیع

اخبار دینتمدن‌سازی شیعی در دوره صفویه صرفاً یک محصول تصادفی قدرت سیاسی نبود، بلکه حاصل هم‌افزایی میان دولت، نخبگان علمی و نهادهای حوزوی بود؛ هم‌افزایی‌ای که به تشیع امکان داد ضمن حفظ هویت خود، در برابر دشمنان و رقبای تاریخی‌اش مصون‌تر و منسجم‌تر ظاهر شود.

سقوط اصفهان به روایت راهبی که شاهد ماجرا بود

تاریخ ایرانیوداش تادوش کروسینسکی یکی از مبلغان فرقه یسوعی بوده که در دوره صفویه برای تبلیغ آئین خود به اصفهان فرستاده شد تا ضمن تبلیغ یسوعیت در پایتخت ایران، گزارش‌هایی از محل خدمت خود نیز برای رئیس فرقه که در پاریس مستقر بود ارسال کند. از آن‌جا که گزارش حمله افغان‌ها و سقوط تخت و تاج ایران نیز در مجموعه دست‌نوشته‌های ارسالی کروسینسکی به مقر یسوعیان در سال ۱۷۲۲ میلادی بود، به‌زودی این دست‌نوشته‌ها اهمیت مضاعفی پیدا می‌کند.

نوروز از هخامنشیان تا صفویان چگونه در میان ایرانیان برگزار می‌شد؟

تاریخ ایرانبرخی می‌گویند در اوج شکوفایی امپراتوری هخامنشی پارسی پایتخت شکوهمند پرسپولیس، جایگاه برگزاری جشن‌های نوروز بوده است.

نخستین متن نوروزنامه‌ای که از دوره صفویه به‌ دست ما رسیده

تاریخ ایراننکته تأمل‌برانگیز آن‌که به گفته سعید عریان، مجموعه‌ای که یکی از آن‌ها «رساله ماه فروردین روز خرداد» است به سال ۱۳۳۲ میلادی یعنی ۷۳۲ قمری توسط مهربان کیخسرو تحریر شده است.

روایت شاردن از ماه رمضان در زمان صفویه

تاریخ ایرانعصر روزی که برای بجا آوردن مراسم تودیع و خداحافظی نزد صدراعظم رفته بودم، اظهار داشت که روز پیش یکی از حضرت شاه خبر آورده که معظم‌له به جای این‌که سفر قزوین را ادامه دهد، از میان راه بازگشته تا از طریق قم به شهرک تهران برود و ماه رمضان را که ایام روزه‌داری است، در آن‌جا به سر برد.

زبان فارسی در قرون میانه اسلامی نقش زبان بین‌المللی داشت/ دیوان‌سالاری یکی از عوامل تداوم تاریخی ایران است

تاریخ ایرانمجموعه «اندیشه ایران» یک پروژه پژوهشی میان‌رشته‌ای است که در قالب ۱۱ جلد مستقل تدوین شده و تاریخ ایران را از ایران باستان تا دوره صفوی مورد بررسی قرار می‌دهد. در این مجموعه، «ایران» نه صرفاً به‌عنوان یک واحد سیاسی، بلکه به‌مثابه یک ایده تاریخی، فرهنگی و تمدنی مطالعه شده است.

سقوط صفویه ناشی از فروپاشی سرمایه اجتماعی دولت بود

تاریخ ایرانمن سقوط صفویه را نتیجه یک فرایند انباشتی می‌دانم؛ فرایندی که از همان دهه‌های نخست شکل‌گیری دولت صفوی آغاز می‌شود. در این فرایند، شکاف‌های اجتماعی، قومی، مذهبی و اقتصادی به‌تدریج تعمیق می‌شوند و دولت مرکزی یا نمی‌خواهد یا نمی‌تواند آن‌ها را مدیریت کند. بنابراین سقوط، نه نقطه پایان، بلکه لحظه آشکار شدن بحران‌هایی است که مدت‌ها پیش از آن شکل گرفته‌اند.

ایرانِ بی‌ساعت؛ ضعف فهم زمان در عصر صفوی/ چرا ساعت‌های مکانیکی جا نیفتادند؟

تاریخ ایرانما سال‌هاست در پژوهش‌های تاریخی با عددهایی ثابت سروکار داریم؛ مثلاً سال جلوس شاه اسماعیل، سال به قدرت رسیدن شاه عباس، یا تاریخ سقوط صفویه. اما وقتی با دقت بیشتری به نظام زمان‌شناختی دوره صفویه نگاه می‌کنیم، متوجه می‌شویم که این عددها در برخی منابع متفاوت ثبت شده‌اند. این تفاوت‌ها فقط خطای نسخه‌برداری نیست، بلکه ریشه در نوع فهم زمان و شیوه‌های زمان‌شماری دارد.

در زمان صفویه شاهد تقلید اکثر دستاوردهای تمدنی موجود در اروپا هستیم

تاریخ ایرانملائی توانی: «این اثر شورشی علیه تاریخ‌نگاری شرق‌شناسانه و نگاه متصلبانه شکل‌گرفته در دانشگاهای غربی است. از این جهت حائری از پیشگامان تاریخ‌نگاری با رهیافت پسااستعماری در ایران است. هرچند او از این واژه استفاده نمی‌کرد اما نوع مواجهه وی نقدی است که بر سنت شرق‌شناسی دارد.»

منصور صفت‌گل در چهل‌وپنجمین نشست «صد کتاب ماندگار قرن»

ایران همواره در حال تجدد بوده است / ایران هیچگاه تحت استعمار غرب قرار نگرفت

اخبار اندیشهصفت‌گل گفت: «به نظر می‌آید که ایران همواره در حال نو شدن بوده و می‌توان گفت جامعه ایران همواره در حال تجدد بوده است. این روایت با آن چیزی که تجدد در ایران را محدود به این دویست سال می‌داند در تضاد است. ایران به حکم تاریخ و جغرافیا همواره در معرض امواج نوگرایی و نوسازی بوده است. به همین جهت چیزی که در طی این دو قرن در ایران رخ می‌دهد ادامه تجدد در دوران صفوی است.»

روایت شاهدان آلمانی‌ از ایران دوره صفوی

تاریخ ایرانسفرنامه‌های ترجمه‌شده در این کتاب، شامل تمامی آن‌هایی است که بین سال‌های ۱۵۹۰ تا ۱۷۲۳ به زبان آلمانی منتشر شده‌اند. بنابراین بیشتر دوره صفوی را پوشش می‌دهد. اگر چه دولت‌های آلمانی هیچ رابطه‌ای با ایران نداشتند اما تعداد قابل توجهی از آلمانی‌ها به ایران آمدند و گزارشی از آن‌چه دیده و تجربه کرده بودند، منتشر کردند.

نگاهی به کتاب «همینه»

شوخی شوخی، با چنگیز مغول هم شوخی؟!

تاریخ ایراناین کتاب در قالب طنز تاریخی نوشته شده؛ نویسنده با نثر محاوره‌ای و شوخ، وقایع و شخصیت‌های جدی تاریخ را به‌گونه‌ای روایت می‌کند که هم خواندنی باشد و هم فاصله انتقادی خواننده با جلال و جبروت تصنعی و قراردادی این چهره‌ها حفظ شود.

حقیقت تاریخی تشیع رسمی ایران چیست؟شیعه از روزگار پیامبر یا ساخته صفویه؟

اخبار دیناین‌که تشیع مذهب ساخته و پرداخته دوران صفویه است، سال‌هاست به‌عنوان یک ادعای تاریخی تکرار می‌شود؛ ادعایی که با بررسی منابع اسلامی و شواهد تاریخی، محل تردید جدی است. مرور سیر شکل‌گیری تشیع از عصر پیامبر اسلام(ص) تا دوره صفویه نشان می‌دهد این مذهب نه محصول یک تصمیم سیاسی، بلکه جریانی ریشه‌دار در متن تاریخ اسلام و ایران بوده است.