کاربران برای نادرشاه غیرتی شدند؛ «نادر اهل التماس نبود»

خبرگزاری خبرآنلاین؛ گزارشی که به مناسبت دویست‌وهفتادونهمین سالگرد قتل نادرشاه افشار منتشر شد واکنش های گسترده ای را در میان کاربران خبرآنلاین ایجاد کرد. این گزارش تلاش می‌کند فراتر از یک روایت  از «شب ترور»، به یک کالبدشکافی سیاسی-اجتماعی از فروپاشی دولت نادری برسد. متن، نادرشاه را هم‌زمان احیاگر اقتدار ایران در دوران فروپاشی پساصفوی و نیز چهره‌ای آمیخته با خشونت سیاسی، بدگمانی و فشار اقتصادی معرفی می‌کند: فرمانده‌ای که با بیرون راندن افغان‌ها و عقب راندن عثمانی و روسیه، استقلال ایران را بازگرداند و با فتوحات بزرگ (ازجمله فتح دهلی) به «آخرین جهان‌گشای شرق» شهرت یافت، اما در سال‌های پایانی سلطنت، حکومتش به سمت جباریت، مالیات‌های سنگین، جنگ‌های فرساینده و پارانویا لغزید.

نقطه کانونی گزارش، شرح جزئیات قتل نادر در اواخر خرداد ۱۱۲۶ خورشیدی است؛ روایتی که با اتکا به منابعی مانند لارنس لاکهارت و گزارش پادری لویی بازن (پزشک نزدیک اردوگاه نادر) بازسازی می‌شود و حتی جمله‌ای را به واپسین لحظات او نسبت می‌دهد: «مرا نکشید، هرچه دارم از آن شما». نویسنده سپس با ارجاع به پژوهش‌هایی درباره «بحران مشروعیت»، استدلال می‌کند که اتکای اصلی نادر به مشروعیت نظامی—بدون ایجاد پشتوانه پایدار سیاسی، مذهبی و اجتماعی —باعث شد همان ابزار قدرت (ارتش و شمشیر) در نهایت به بستر توطئه و فروپاشی تبدیل شود و با مرگ او، ساختاری که بیش از حد به شخص شاه وابسته بود، خیلی سریع به آشوب و تزلزل سیاسی فروغلتد.

دیدگاه‌های کاربران در واکنش به این گزارش بر چند موج عمده سوار بود:

۱- ردّ روایت جمله‌ پایانی و اتهام «تحریف/تخریب» (غالب‌ترین موج): بسیاری از کاربران معتقدند نادرشاه با آن تصویرِ «ابهت و شجاعت» اهل التماس نبوده و این جمله را ساختگی می‌دانند. این گروه، لحن تندی هم دارد و نویسنده/ رسانه را متهم به تحریف زندگی‌نامه و تخریب اسطوره‌های ایرانی می‌کند.

۲- ستایش هویتی/ملی از نادرشاه: دیدگاه‌های زیادی نادر را «بزرگ‌مرد»، «موجب سربلندی ایران» و نماد عظمت تاریخی می‌خوانند و خدمات او را برجسته می‌کنند (حتی اشاره به نقش او در آوردن طلا و جواهرات).

۳- نقد نادرشاه و نقد بت‌سازی (اقلیت اما پررنگ): چند نظر می‌گویند قدرت نادر «شخصی» بوده، مالیات‌های کمرشکن او موج مهاجرت ایجاد کرده؛ و نیز هشدار می‌دهند «از آدم‌ها بت نسازیم» و هیچ پادشاهی معصوم نیست.

۴- دیدگاه تحلیلی/ میانه‌رو و ارجاع به منبع: چند کامنت با ارجاع به مقاله/ کتاب یا توضیح درباره شیوه قتل (مثل روایت ضربه با گرز و عکس جمجمه) تلاش می‌کنند بحث را منبع‌محور کنند. یک نظر هم نادر را فرمانده نظامی بزرگی می‌داند اما و ضعف جانشین‌پروری را برجسته می‌کند.

۱۰ دیدگاه منتخب

حسن: درود بر نادرشاه؛ تاکنون ایران‌زمین چنین ابهت و عظمتی نداشته است

جلال: مگه میشه کسی که از جون خودش می‌گذره و به جنگ‌های متعدد میره، واسه جون خودش بخواد التماس کنه که مرا نکشید، هرچه دارم مال شما؟!!!!!! نادرشاه با آن‌همه ابهت و شجاعت این حرف در مخیله کسی که از فتوحات و شجاعت‌های نادرشاه شنیده، نمی‌گنجه

علی : کار شما به جایی رسیده که زندگی‌نامه اسطوره‌های ایران‌زمین رو هم تحریف می‌کنید. شما واقعاً ایرانی هستین؟ یا قصد تخریب دارید.

مص : ایرانی جماعت دنبال بت‌سازیه.

ناشناس: مغول‌ها هم برای چنگیز و ازبک‌ها هم برای تیمور لنگ به‌به و چه‌چه می‌کنند. نادر قدرت شخصی داشت، نه ملی و نه مذهبی. مالیات‌های کمرشکن او سبب فراری شدن چندصد هزار از مردم از ایران شد.

حسن باوندپور: به‌ نظرم نویسنده با تحلیل کردنش قصد کوچک کردن نادرِ صاحب‌قران کرده؛ درحالی‌که نادرِ بزرگ رو کمتر از شاهان اواخر صفویه می‌داند. لطفاً از خدمتی که نادر به ایران کرد هم بگین. روح نادرشاه بزرگ شاد. نادر فرزند ایران.

دکتر علوی (هیئت علمی): بدون شک خدمت کرده ولی خدمت نظامی کرده در محدوده یک فرمانده نظامی. هیچ‌گاه نادر یک مدیر باکفایت و یک پادشاه سازنده نبود و مشکل دیگری که داشت این بود که برای خودش جانشین خوبی باقی نگذاشت.... البته این ایراد شاه عباس اول صفوی هم بود با این‌که هم در بعد نظامی هم اقتصادی شاهکار مرد اما جانشین‌های خودش را کشت .... نادر هم اگر بجای تعصب بی‌جا در امور نظامی و پارانویا در آخر عمر وقتش را صرف ساخت کشور می‌کرد و از حمله بدون دلیل به هند جلوگیری می‌کرد صد درصد جایگاه والا تری داشت

منصوری: طبق مدارک سر او جدا نشد. دو نوکر او شبانه وارد خیمه شدن با گرز به سرش ضربه زدن و او را کشتن. روزی که باقی‌مانده استخوان‌هایش به آرامگاه فعلی منتقل شد از جمجمه عکس گرفته شده و روایت ضربه با گرز را تایید می‌کند.

ضدکمونیست: لطفا حتما کتاب «عقاب کلات» را بخوانید تا به عظمت و بزرگی نادرشاه پی ببرید. نادرشاه افشار اهل التماس کردن نبود.

رضا: یک بازخوانی از تاریخ، براساس کتب مستشرقین غربی بود. از آدم‌ها بت نسازیم؛ هیچ پادشاهی معصوم نبوده.

گزارش کامل قتل نادرشاه را در اینجا بخوانید

۲۵۹