به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از عصر ایران - علی نجومی؛ تهران جان را که گشت بزنی کم کاخ و بنای سلطنتی ندارد هر کدام داستان و قصه دارند بیا و بشنو. تقریبا همهشون امروزه به عنوان موزه برای توریستها و علاقهمندان امکان بازدید دارند الا یک دانه که اصلا اسمش هم یک وزن و وقار دیگری دارد.
مثل خود ناصرالدینشاه که انگاری میان شاهان قاجار تافته جدا بافته بود. بله صحبت از کاخ صاحبقرانیه است. نگینی که زمانی کل تهران را زیر پنجه خودش داشت و شاه قاجار دارالخلافه عزیزش را زیر نظر میگرفت. اما این گوهر کاخهای تهران اصلا چه زمانی ساخته شد؟ داستانش چی بود؟
داستان از زمان شاه بابا سلطان مغفور فتحعلیشاه شروع شد. او علاقه زیادی به شکار و طبیعتگردی داشت. کلا شمرونگردی رو دوست داشت. تابستان تهران برایش عذاب بود؛ پس فیلش زیاد یاد هندوستان میکرد و به شمرون میآمد، برای همین دستور داد عمارتی در محل فعلی کاخ صاحبقرانیه در مجموعه کاخهای نیاوران برایش بسازند.
بعدتر نوبت محمدشاه که شد بنایی به آن اضافه کرد اما دل محمدشاه بیشتر به ده اسدآباد در غرب شمرون بود که الان مجموعه کاخهای سعدآباد در آنجاست و بنابراین کاخی به نام محمدیه در آن ساخته شد.
البته کاخ ساختمانش ناتمام بود که محمدشاه عمرش را در همین کاخ داد به شما.
حالا نوبت رسیده بود به ناصرالدینشاه. او به علت فوت پدرش از مرض نقرس کلا کاخ محمدیه را بدشگون میدانست. پس تصمیم گرفت برای ییلاق وقتی به شمرون میآمد برود نیاوران. پس دستور داد یحییخان مشیرالدوله معروف به مهندسباشی کاخ جدیدی به جای عمارتهای قبلی بسازد. یحییخان هم ذوق وافر و سواد مهندسی داشت کاخی ساخت که مشهور شد به کاخ جهاننما چون تهرون رو عین کف دست میشد از توی شاهنشینش دید. ناصرالدینشاه آنقدر این کاخ را دوست داشت و ایام طولانی در آن میماند که دستور داد اعتضادالسلطنه سیم تلگراف از کاخ گلستان کشید به کاخ صاحبقرانیه.
اما بعد که سابقه سلطنت ناصرالدینشاه از ۳۰ سال گذشت و به لقب سلطان صاحبقران نایل شد این کاخ هم اسمش شد کاخ صاحبقرانیه.
دیگر از آن زمان اتفاقات رنگاوارنگ زیادی در این کاخ رخ داد که شاید مهمترینش امضای فرمان مشروطیت در ۱۳ مرداد ۱۲۸۵ خورشیدی به دست مظفرالدینشاه قاجار بود؛ همان فرمانی که انشایش برعهده احمد قوام یا همان قوامالسلطنه مشهور بود.
اما در دوره رضاخان این کاخ مورد بیتوجهی قرار گرفت تا اینکه در سال ۱۳۱۸ قرار شد تا مراسم عروسی محمدرضا پهلوی و فوزیه در صاحبقرانیه انجام شود که به علت سرمای هوا مراسم در کاخ گلستان برگزار شد.
بعدها در دوره محمد رضا پهلوی، او بسیاری از مهمانان خارجی مهم خود را در این کاخ به حضور می پذیرفت و در سال آخر حکومت خود نیز بسیاری از سیاستمداران ایرانی را در این کاخ ملاقات میکرد تا چارهای برای جلوگیری از سرنگونی حکومتش بیابد.
البته کاخ صاحبقرانیه در دهه ۱۳۵۰ به مدت ۴ سال تحت مرمت و بازسازی قرار گرفت و الان هم نزدیک به ۳ دهه است که بازدید عمومی ندارد.
از نکات جالب در مورد این بنا این که خیلی بین فیلم ساز ها محبوب است. از قهوه تلخ مهران مدیری بگیرید تا شازده احتجاب بهمن فرمان آرا و دل شدگان علی خان حاتمی و روایت عاشقانه لیلا حاتمی در نقش شاهزاده نابینای ترک همه بخش هاییشون در این عمارت و محوطه آن ساخته شده اند.
مشخصات بنا
اسکندر مختاری طالقانی در مقاله «کاخ صاحبقرانیه»در مورد معماری این بنای بی مانند این گونه نوشته است:
عمارت صاحبقرانیه به صورت ساختمانی نواریشکل است کـه بـر محـور طـولی در راستـای شرقی ـ غربی قرار دارد. طرح اصلی بنا متشکل از یک قسمت میانی است که دو بازوی متقارن در طرفین خود دارد. بخش میانی، محور تقارن بنا به شمار میرود و به شکل یک چلیپای کامل است.
در طبق همکف، بخش میانی به حوضخانه اختصاص یافته است که در ۴ گوش آن، ۴ اتاق قرار دارد. ضلع شمالی حوضخانه دارای یک شاهنشین است و ضلع جنوبی آن با یک ارسی سهلنگه و دو پنجره در دو طرف به فضای باغ دید دارد. در دو طرف حوضخانه دو راهروی طولانی قرار گرفته است. این راهروها بر محور تقارن بنا عمود هستند. در دو طرف شمال و جنوب راهروها اتاقهایی قرار دارند که برخی از آنها توسط یک درِ میانی به یکدیگر راه مییابند.
اتاقهای جنوبی آفتابگیر و زمستانیاند و اتاقهای شمالی در سایه قرار دارند و در تابستانها مورد استفاده قرار میگرفتهاند. وسط حوضخانه حوضی مرمرین به شکل یک هشتضلعی قرار دارد. از این حوضخانه تابلویی توسط کمالالملک کشیده شده است که حوض و فضای داخلی آن را به گونهای متفاوت نشان میدهد.
در این تصویر، حوض میانی به شکل مدور است و آبروی در اطراف دارد. قناتی هم از داخل بنا میگذرد. همچنین کف حوضخانه با کاشی هفترنگ فرش شده است و ازارهها کاشیپوشاند. طرح طبقه دوم مشابه طبقه همکف است؛ یعنی یک شاهنشین وسیع با طرح چلیپایی در میان قرار دارد که دارای دو بازوی جانبی با اتاقهایی در دو طرف بازوهاست، و تنها تفاوت عمده آن در پوشش تالار است که برخلاف پوشش قوسدار حوضخانه، بهصورت تخت اجرا شده است.
۲۵۹
نظر شما