حزب نوین: گذر از حزب صدساله آتاتورک / اوزگور اوزل با ۹۱ نماینده در برابر اردوغان صف‌آرایی کرد

به گزارش خبرآنلاین، این اقدام پس از مداخله جنجالی دستگاه قضایی و برکناری اوزل از رهبری حزب صدساله آتاتورک رخ داد. به گزارش خبرگزاری رویترز، مراد امیر، نماینده آنکارا در پارلمان ترکیه، پس از تحویل مدارک تأسیس حزب به وزارت کشور به خبرنگاران گفت: «امروز نقطه عطفی در تاریخ سیاسی ترکیه خواهد بود؛ ما حزبی را که اشغال شده بود، پشت سر می‌گذاریم.» همچنین دویچه وله گزارش داد که اوزل با انتشار ویدئویی در حال امضای استعفای خود از حزب CHP در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد: «امیدوارم این گام برای میهن، ملت، حزب ما و همه ما مبارک باشد.»

چرا «حزب نوین» تأسیس شد؟

ریشه شکل‌گیری حزب نوین به تحولات سیاسی و احکام قضایی جنجالی ماه‌های اخیر بازمی‌گردد. اوزگور اوزل ۵۱ ساله در سال ۲۰۲۳ به‌جای کمال قلیچداراوغلو ۷۷ ساله بر مسند رهبری حزب CHP نشست و موفق شد در انتخابات شهرداری‌های سال ۲۰۲۴ ضربه سنگینی به حزب حاکم عدالت و توسعه (AKP) وارد کند. واشنگتن پست در گزارش خود اشاره می‌کند که منتقدان و مخالفان، فشارهای قضایی اخیر را تصمیمی با انگیزه‌های سیاسی و هدفمند برای تضعیف اپوزیسیون تلقی می‌کنند؛ هرچند دولت اردوغان همواره تأکید دارد که دستگاه قضایی مستقل عمل می‌کند.

بحران اصلی در ماه مه و زمانی آغاز شد که دادگاه تجدیدنظر، کنگره سال ۲۰۲۳ حزب CHP را به دلیل ادعای تخلفات مالی و خرید رأی باطل کرد و با سلب عناوین اوزل، کمال قلیچداراوغلو—چهره نامحبوبی که ۱۳ سال رهبری ضعیف اپوزیسیون را در کارنامه داشت—را مجدداً به رهبری حزب گماشت. به گزارش اسوشیتدپرس، پس از آنکه قلیچداراوغلو درخواست‌های مکرر برای برگزاری کنگره و انتخابات جدید را رد کرد، اوزل و طیف وسیعی از نمایندگان تصمیم به جدایی کامل گرفتند. روزنامه بیرگون (BirGün) نیز گزارش داد که فرایند استعفای نمایندگان همراه اوزل از طریق سامانه دولت الکترونیک (e-Devlet) تکمیل شد و آن‌ها با برگزاری آخرین جلسه بسته گروهی در مجلس، گام نهایی را برای ثبت رسمی «حزب نوین» برداشتند.

هم‌زمان با این تحولات، سرکوب‌های قضایی گسترده‌تری نیز در جریان بوده است. به گزارش اسوشیتدپرس، اکرم امام‌اوغلو، شهردار محبوب استانبول و اصلی‌ترین رقیب اردوغان برای انتخابات ریاست‌جمهوری، از مارس سال گذشته بازداشت شده و با اتهاماتی مواجه است که می‌تواند ده‌ها سال حبس برای او به همراه داشته باشد. هنوز مشخص نیست که آیا امام‌اوغلو نیز به حزب نوین خواهد پیوست یا خیر.

اوزگور اوزل کیست و حزب نوین چه جایگاهی در پارلمان یافت؟

اوزگور اوزل، داروساز و سیاستمدار ۵۱ ساله، پس از پیروزی در انتخابات حزب در سال ۲۰۲۳ و به‌ویژه پس از رهبری اعتراضات مردمی سال ۲۰۲۵ در اعتراض به حبس اکرم امام‌اوغلو، به برجسته‌ترین چهره مخالف دولت تبدیل شد. او توانست با اتخاذ رویکردی پویا، بدنه اجتماعی معترض را نمایندگی کند.

با جدایی ۹۱ نماینده از مجموع ۱۳۵ نماینده حزب CHP و پیوستن آن‌ها به اوزل، آرایش پارلمان ۶۰۰ نفره ترکیه به شکل بی‌سابقه‌ای تغییر کرد:

• دویچه وله گزارش داد که «حزب نوین» با داشتن ۹۱ کرسی، بلافاصله به دومین حزب بزرگ پارلمان پس از حزب حاکم عدالت و توسعه (با ۲۷۷ کرسی) تبدیل شد.

• حزب تاریخی CHP با خروج این نمایندگان، تنها با ۴۴ کرسی در جایگاه چهارم پارلمان (پس از حزب طرفدار کردهای DEM با ۵۶ کرسی) قرار گرفت.

به گزارش روزنامه بیرگون، در صورت بروز مشکل حقوقی یا کارشکنی دولت در ثبت نام «حزب نوین»، نام «حزب تغییر» (Değişim Partisi) به عنوان گزینه جایگزین و آماده برای ورود به انتخابات در نظر گرفته شده است.

چشم‌انداز انتخابات آینده و تحلیل کارشناسان

تأسیس حزب نوین معادلات سیاسی ترکیه و چشم‌انداز انتخابات آتی را پیچیده و رقابتی‌تر کرده است.

سقوط و انشعاب در اپوزیسیون از یک سو می‌تواند فرصت‌هایی برای اردوغان ایجاد کند. خبرگزاری رویترز در تحلیل خود آورد که اگرچه انتظار می‌رود حزب نوین اکثر آرای بدنه CHP را جذب کند، اما تکه‌تکه شدن کلی جبهه مخالفان ممکن است شانس اردوغان را برای تداوم حکمرانی ۲۳ ساله‌اش افزایش دهد.

از سوی دیگر، کارشناسان علوم سیاسی به پتانسیل بالای این حزب جدید اشاره می‌کنند. سرن سلوین کورکماز، رئیس موسسه تحقیقاتی «استانپل» (IstanPol)، در تحلیلی اختصاصی مطرح کرد که اقدام دولت برای تضعیف اپوزیسیون از طریق ابزار قضایی، به جای خرد کردن مخالفان، یک واقعیت سیاسی تازه و یک مرکز ثقل جدید در پارلمان ایجاد کرده است.

به گفته کورکماز، تحقیقات جدید موسسه استانپل نشان می‌دهد که سبد رأی بالقوه حزبی به رهبری اوزگور اوزل می‌تواند تا ۴۹ درصد برسد. او تأکید می‌کند که توانایی حزب نوین برای جلب رضایت افکار عمومی تنها محدود به رای‌دهندگان سنتی CHP نیست، بلکه می‌تواند معترضان سایر احزاب و افراد تردیدکننده را نیز جذب کند. بر اساس نظرسنجی‌های این موسسه، تنها ۱۰ درصد از رای‌دهندگان CHP صرفاً به دلیل نام و نماد تاریخی «شش پیکان» به این حزب وفادارند و اکثریت قاطع، از رویکرد و رهبری فعال فعلی پشتیبانی می‌کنند.

در نهایت، همان‌طور که کورکماز اشاره می‌کند، رقابت سیاسی آینده ترکیه دیگر تنها میان دولت و مخالفان نخواهد بود؛ بلکه یک نبرد درونی میان مدعیان «میراث تاریخی حزب آتاتورک» و دارندگان «مشروعیت دموکراتیک و بدنه اجتماعی» جریان خواهد یافت.

۴۲/۴۲