به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، پاسخ به سؤالِ یک پرسشگر از مرکز ملی پاسخگوئی به سوالات دینی ارائه شده است:
پرسش:
ویژگی ملت حسینی چبست؟
پاسخ:
عبارت «ما ملت امام حسینیم»، یادگار ماندگار سردار شهید حاج قاسم سلیمانی، فراتر از یک شعار، یک بیانیه هویتی عمیق و ریشهدار است. این جمله، عصاره مکتبی است که شالوده آن بر پایه نهضت عاشورا و سیره سیدالشهدا علیهالسلام بنا شده و در کالبد تاریخ معاصر ایران، روح مقاومت و آزادگی را دمیده است. این هویت، مجموعهای از ویژگیهای برجسته همچون عدالتخواهی، شجاعت، عزتمداری و ولایتپذیری را در خود دارد.
در ادامه به این پرسش اساسی پاسخ داده میشود که مختصات اصلی «ملت حسینی» چیست و چرا «ما ملت امام حسینیم» است.
نکته اول: حقطلبی تا پای جان
ملت حسینی، ملتی حقطلب است و در راه دفاع از حق، از جانفشانی هراسی ندارد. در منطق عاشورا، هنگامیکه حق پایمال شود و جامعه در برابر باطل و ستم بیتفاوت بماند، زندگی در کنار ظالمان ارزشی نخواهد داشت. چنانکه امام حسین علیهالسلام فرمودند:
«هرگاه بهحق عمل نشود و از باطل جلوگیری نگردد، بر مؤمن سزاوار است که مشتاق دیدار پروردگار خویش باشد؛ زیرا زندگی با ستمگران جز ملال و خواری نیست.» (1)
از همینرو، ملت حسینی، شهادتطلب و آماده فداکاری در راه حقیقت است. این روحیه در زیارت عاشورا نیز آشکارا جلوهگر است؛ آنجا که مؤمن از خداوند میخواهد:
«خداوندا، زندگی و مرگ مرا همانند زندگی و مرگ محمد و آل محمد قرار ده.» (2) این بیان، نشانه پیوند عمیق حیات مؤمن با مسیر حق، عدالت و ایستادگی در برابر ظلم است.
پیروزی انقلاب اسلامی ایران به رهبری امام خمینی رحمهاللهعلیه نیز در پرتو همین فرهنگ عاشورایی و در امتداد خط حسینی تحقق یافت. (3) این انقلاب، با تکیهبر روحیه حقطلبی، ظلمستیزی و آمادگی برای فداکاری، توانست نظام ستمشاهی را به چالش بکشد و سرنگون سازد. پس از انقلاب نیز ملت ایران، با الهام از همین مکتب، همواره عدالتخواهی، ظلمستیزی و مقاومت در برابر سلطه را از آرمانهای اساسی خود دانسته است.
نکته دوم: شجاعت و نترسیدن از دشمن
از دیگر ارکان هویت ملت حسینی، شجاعت و نترسیدن است؛ صفتی که قرآن کریم آن را ویژگی اولیای الهی معرفی میکند که:
«نه ترسی بر دلشان حاکم است و نه اندوهی آنها را فرامیگیرد.» (4)
اوج این شجاعت در کربلا به نمایش گذاشته شد؛ از اقامه نماز زیر باران تیر دشمنان تا سپرشدن یاران برای محافظت از جان امام. (5) این روحیه در سخنان یاران ایشان نیز موج میزند. مسلم بن عوسجه تأکید کرد تاآخریننفس و با هر سلاحی که در دست دارد، از امامش دفاع خواهد کرد حتی اگر هفتاد بار کشته، سوزانده و خاکسترش به باد داده شود، هرگز از امام خود جدا نخواهد شد، چراکه پساز این شهادت، کرامتی جاودانه در انتظار اوست. (6) این شجاعت و دلیری، در طول تاریخ انقلاب اسلامی، جنگ تحمیلی اول، دوم و سوم امتداد یافته است و همچنان پرچم مقاومت علیه استکبار پابرجاست. همانطور که رهبر شهید انقلاب اشاره داشتند ایران اسلامی با گردنی برافراشته در مقابل دولتهای متکبر همچنان ایستاده و «تسلیمناپذیری» به خصوصیت شناختهشده جوانان این مرزوبوم تبدیل شده است؛ قدرتی که توانست مانع سلطه دوباره قلدران جهانی بر کشور شود. (7)
نکته سوم: ذلت ناپذیری و انتخاب عزت
مهمترین فریاد نهضت عاشورا، «هرگز زیر بار ذلّت نمیرویم» (8) است. ذلتناپذیری، سومین ویژگی ملت حسینی است. امام حسین علیهالسلام در دوراهی شمشیر و خواری، قاطعانه اعلام کردند که هرگز زیر بار ذلت نخواهند رفت. «عزت»، حالتی درونی است که انسان را از شکست و خواری بازمیدارد، درحالیکه «ذلت»، فقدان همین شرافت است و فرد ذلیل بهآسانی شکست را میپذیرد. (9) در فرهنگی که عزتمداری یک اصل است، وقتی ظلم فراگیر میشود، تنها راه شرافتمندانه، گذشتن از جان است. (10) انسانی که طعم شیرین عزت را چشیده باشد، هرگز به ننگ خواری تن نمیدهد و این همان حقیقتی است که در جمله «ما ملت امام حسینیم» نهفته است. این اصل در وصیتنامه امام خمینی رحمهاللهعلیه نیز با صلابت تمام بیان شده است؛ آنجا که ایشان ملاقات شرافتمندانه با خدا پس از شهادت به دست جنایتکاران شرق و غرب را، بر زندگی مرفه و اشرافی زیر پرچم بیگانگان ترجیح میدهند. (11) بنابراین، ملت حسینی هویتی است که بر پایه انتخاب آگاهانه عزت و نفی هرگونه خواری و وابستگی بنا شده است.
نکته چهارم: ولایتمداری و دینمحوری
ولایتمداری و اطاعت از پیشوای الهی، یکی از برجستهترین ویژگیهای ملت حسینی است. این اصل ریشه در آیه قرآن دارد که محبت به خداوند را درگرو پیروی از فرستاده او میداند. (12) عشق الهی از مسیر اطاعت میگذرد و این تبعیت خالصانه در صحنه کربلا به زیباترین شکل ممکن به تصویر کشیده شد. در آخرین لحظات زندگی مسلم بن عوسجه، تنها وصیت او به دوستش حبیب بن مظاهر این بود که تا پای جان از امام حسین علیهالسلام دفاع کند. (13) در دوران غیبت، این ولایتپذیری در پیروی از ولیفقیه جامعالشرایط تجلی مییابد. از همین رو، شهید سلیمانی بقا و قوام ایران اسلامی را به رهبری شهید آیتالله خامنهای گره میزد و ایشان را سرآمد علمای شیعه میدانست. (14) در کنار ولایتمداری، دینمحوری نیز ستون اصلی این مکتب است. قیام عاشورا اساساً برای اصلاح دین و شیوه دینداری مردم بود. امام خمینی با اشاره به اهمیت نماز، آن را «کارخانه آدمسازی» و پشتوانه ملت مینامیدند و تأکید میکردند که امام حسین علیهالسلام در ظهر عاشورا، جنگ را برای اقامه نماز به پا داشتند، نه آنکه نماز را فدای جنگ کنند. (15)
نکته پنجم: تلاش برای زمینهسازی دولت مهدوی
آخرین ویژگی ملت حسینی، نگاه به آینده و تلاش برای زمینهسازی ظهور منجی عالم بشریت است. این ملت با جهاد، خودسازی و حضور فعال در عرصههای گوناگون، خود را برای تشکیل دولت مهدوی آماده میکند. این آرمان در دعای افتتاح اینگونه بیان میشود:
«خداوندا! ما مشتاقانه از تو درخواست میکنیم دولت گرامی و باکرامتی را که بهوسیله آن اسلام و اهلش را عزیز گردانی و نفاق و اهلش را بهوسیله آن خوار و ذلیل سازی و ما را در آن دولت از دعوتکنندگان بهسوی طاعتت و از پیشوایان و رهبران بهسوی راهت قرار دهی و بهوسیله آن، کرامت و بزرگواری دنیا و آخرت را روزی ما فرمایی.» (16)
رهبر شهید انقلاب نیز معنای درست انتظار را نه نشستن و دست روی دست گذاشتن، بلکه آماده شدن و اقدام کردن میدانند. جامعه منتظر باید خود را به ویژگیهای جامعه مهدوی، یعنی جامعهای مبتنی بر قسط، معنویت، معرفت، برادری، علم و عزت، نزدیک کند. (17) از این منظر، ملت ایران با برپایی نظام جمهوری اسلامی، نخستین گام عملی را برای حاکمیت اسلام برداشت و مسیر خود را در جهت تحقق این هدف والا تعریف کرده است؛ بنابراین، «ملت امام حسین» ملتی است که گذشتهاش عاشورایی، حالش انقلابی و آیندهاش در انتظار دولت مهدوی است. (18)
نتیجه:
با این بیان، هویت «ملت حسینی» مجموعهای از صفات مجزا نیست، بلکه یک منظومه منسجم و به هم مرتبط است. در قلب این منظومه، گوهر عزت و ظلمناپذیری قرار دارد که در عمل به شجاعت در برابر دشمن و عدالتخواهی در مقابل ظلم ترجمه میشود. قطبنمای این حرکت، ولایتمداری و دینمحوری است که به تمام این ابعاد جهت و معنا میبخشد. درنهایت، این مکتب، یک مکتب پویا و آیندهنگر است که با الهام از حماسه عاشورا، رسالت خود را تلاش برای زمینهسازی حکومت جهانی حضرت مهدی عجلاللهتعالیفرجه میداند و در این مسیر، گذشته، حال و آینده را به هم پیوند میزند.
پینوشتها:
1. «أَ لَا تَرَوْنَ أَنَّ الْحَقَّ لَا یُعْمَلُ بِهِ وَ أَنَّ الْبَاطِلَ لَا یُتَنَاهَی عَنْهُ لِیَرْغَبَ الْمُؤْمِنُ فِی لِقَاءِ اللَّهِ مُحِقّاً فَإِنِّی لَا أَرَی الْمَوْتَ إِلَّا سَعَادَهً وَ لَا الْحَیَاهَ مَعَ الظَّالِمِینَ إِلَّا بَرَما»؛ ابن شعبه حرانی، حسن بن علی، تحفالعقول، تصحیح علیاکبر غفاری، قم، جامعه مدرسین،1363 ق، ص 245.
2. «اللَّهُمَّ اِجْعَلْ مَحْیَایَ مَحْیَا مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ مَمَاتِی مَمَاتَ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ»؛ قمی، عباس، مفاتیحالجنان، ترجمه و تحقیق حسین انصاریان، قم، اسوه، ۱۳۹۰ ش، ص 457.
3. موسوی خمینی، سید روحالله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1388 ش، ج 17، ص 482.
4. سوره یونس، آیه 62: «أَلَا إِنَّ أَوْلِیَاءَ اللَّهِ لَا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَلَا هُمْ یَحْزَنُونَ.»
5. «وَ حَضَرَتْ صَلَاهُ الظُّهْرِ فَأَمَرَ الْحُسَیْنُ ع زُهَیْرَ بْنَ الْقَیْنِ وَ سَعِیدَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْحَنَفِیَّ أَنْ یَتَقَدَّمَا أَمَامَهُ بِنِصْفِ مَنْ تَخَلَّفَ مَعَهُ ثُمَّ صَلَّی بِهِم صَلَاهَ الْخَوْف...»؛ ابن طاووس، علی بن موسی، لهوف علی قتلی الطفوف، ترجمه احمد فهری زنجانی، تهران، جهان، 1348 ش، ص 110- 111.
6. «وَ قَامَ إِلَیْهِ مُسْلِمُ بْنُ عَوْسَجَهَ فَقَالَ ... أَضْرِبَهُمْ بِسَیْفِی مَا ثَبَتَ قَائِمُهُ فِی یَدِی وَ لَوْ لَمْ یَکُنْ مَعِی سِلَاحٌ أُقَاتِلُهُمْ بِهِ لَقَذَفْتُهُمْ بِالْحِجَارَهِ ... وَ اللَّهِ لَوْ عَلِمْتُ أَنِّی أُقْتَلُ ثُمَّ أُحْیَا ثُمَّ أُحْرَقُ ثُمَّ أُحْیَا ثُمَّ أُذْرَی یُفْعَلُ ذَلِکَ بِی سَبْعِینَ مَرَّهً مَا فَارَقْتُکَ حَتَّی أَلْقَی حِمَامِی دُونَکَ وَ کَیْفَ لَا أَفْعَلُ ذَلِکَ وَ إِنَّمَا هِیَ قَتْلَهٌ وَاحِدَهٌ ثُمَّ هِیَ الْکَرَامَهُ الَّتِی لَا انْقِضَاءَ لَهَا أَبَداً»؛ مفید، محمد بن محمد، الارشاد، قم، کنگره شیخ مفید، 1413 ق، ص 92.
7. ر.ک: بیانیه «گام دوم انقلاب» خطاب به ملت ایران، 1397/11/22: https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=41673
8. «هَیْهَاتَ مِنَّا الذِّلَّه»؛ ابن طاووس، لهوف علی قتلی الطفوف، ص 97.
9. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ القرآن، تهران، مکتبه المرتضویه، بیتا، ج 1، ص 344 - 345.
10. محدثی، جواد، فرهنگ عاشورا، قم، نشر معروف، 1380 ش، ص 375.
11. موسوی خمینی، سید روحالله، وصیتنامه الهی سیاسی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1385 ش، ص 123.
12. سوره آلعمران، آیه 31: «قُلْ إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِی یُحْبِبْکُمُ اللَّهُ...»
13. «... فَقَالَ لَهُ مُسْلِمٌ فَإِنِّی أُوصِیکَ بِهَذَا وَ أَشَارَ إِلَی الْحُسَیْنِ ع فَقَاتِلْ دُونَهُ حَتَّی تَمُوت»؛ ابن طاووس، لهوف علی قتلی الطفوف، ص 107.
14. ر.ک: باشگاه خبرنگاران جوان، «سخنان سردار سلیمانی درباره رهبر انقلاب»، 1394/06/28: https://www.yjc.news/fa/news/5328044
15. ر.ک: موسوی خمینی، سید روحالله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1388 ش، ج 12، ص 392 و 393.
16. «اَللَّهُمَّ إِنَّا نَرْغَبُ إِلَیْکَ فِی دَوْلَهٍ کَرِیمَهٍ تُعِزُّ بِهَا اَلْإِسْلاَمَ وَ أَهْلَهُ وَ تُذِلُّ بِهَا اَلنِّفَاقَ وَ أَهْلَهُ وَ تَجْعَلُنَا فِیهَا مِنَ اَلدُّعَاهِ إِلَی طَاعَتِکَ وَ اَلْقَادَهِ إِلَی سَبِیلِکَ وَ تَرْزُقُنَا بِهَا کَرَامَهَ اَلدُّنْیَا وَ اَلْآخِرَهِ»؛ قمی، عباس، مفاتیحالجنان، ترجمه و تحقیق حسین انصاریان، قم، اسوه، ۱۳۹۰ ش، ص 182.
17. ر.ک: سخنرانی تلویزیونی رهبر شهید انقلاب به مناسبت ولادت حضرت امامزمان عجلاللهتعالیفرجهالشریف، 1399/01/21: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=45317
18. اقتباسی از: صادقی ارزگانی، محمدامین، ویژگیهای ملت حسینی، مجله تبلیغی رهتوشه ماه محرم 1444 ق، گروه تولید محتوای معاونت فرهنگی و تبلیغی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، پایگاه اطلاعرسانی بلاغ، 1401/05/16: https://www.balagh.ir/content/17968
نظر شما