روزنامه ایران

بازخوانی عبرت‌های عاشورا؛ جنایت در ذیل هدف وسیله را توجیه می کند

قیام برای نجات اسلام / داستان کربلا داستان دین فروشان مومن نما / عاشورا صحنه تقابل دنیاطلبان و آزادگان

اخبار اندیشهامام حسین(ع) در تبیین دلایل مخالفت با «یزید بن معاویه» تأکید می‌فرمود:«هدف من احیای دین جدم و امر به معروف است» و اینکه اگر حاکمی مثل یزید بر مسلمانان مسلط شود، «علی الاسلام والسلام» که یعنی دیگر چیزی از اسلام باقی نمی‌ماند.

تفسیر و تحلیل عباس نعیمی جورشری درباره دیوارنویسی های شهری در عصر بحران

وطن خط قرمز ماست؛ معنای دیوارنویسی های جدید چیست؟ / گفت وگوهای متضاد صلح و مقاومت، سازوکار بقای یک ملت/ جامعه چگونه بر گسست ها چسب می زند؟

اخبار اندیشهاز دیدگاه میشل دو سرتو، مردم در فضاهای عمومی از «تاکتیک‌های خرد» برای بقا و معنابخشی استفاده می‌کنند. وقتی فضاهای رسمی و رسانه‌های جمعی محدود یا یک‌صدا می‌شوند، دیوار به بستری برای بیان این تاکتیک‌های متنوع تبدیل می‌شود. یک نوشته مقاومت، در کنار نوشته‌ای که آرزوی صلح دارد، هر دو بخشی از استراتژی‌های مختلف بقا در شرایط دشوار هستند؛ یکی با تأکید بر اراده و نبرد و دیگری با تأکید بر امید به آرامش.

نسبت تفکر با زندگی در ایران زمین

شلاق نقد داوری اردکانی بر تن عقل و اخلاق منزوی در ایران/ مقام فلسفه در ایران/ فلسفه‌ای که عقل عملی ندارد، بود و نبودش یکی است

اخبار اندیشهفلسفه، دانشی صرفاً آموزشی یا مجموعه‌ای از محفوظات نظری نیست، بلکه نحوه‌ای از آگاهی تاریخی است که باید بتواند نسبت انسان را با جهانش آشکار کند. داوری اردکانی در فراز پایانی پیام خود گفت: «فلسفه اگر در این اواخر به درس بی‌رونقی مبدل شده است تا دو قرن گذشته چندان غریب نبوده و جایگاهی در تاریخ و زندگی مردم داشته است. فلسفه گزارش و بیان نسبت وجود آدمی با عالم خویش است و اگر از عهده آگاه‌سازی مردمان از وضع عالم تاریخی‌شان برنیاید دیگر نمی‌توان آن را تفکر دانست، هر چند که شباهتی با تفکر دارد.»

رمزگشایی جامعه‌شناختی از دگرگونی رفتاری ایرانیان در بزنگاه‌های تاریخی در تبیین سید محمود نجاتی‌حسینی

راز ایستادگی جامعه در روزهای سخت/ چگونه ترکیب «صبرِ تمدنی» و «اخلاق گفت‌وگو» مانع از فروپاشی روانی می‌شود/پایان وفاداری‌های سنتی به احزاب

اخبار اندیشههمه ابعاد اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، حقوقی، اخلاقی و عقلانی توسعه در درون یک سیستم متحد برساخته شده‌اند و نمی‌توان یکی را بر دیگری مقدم و یا متأخر شمرد. این خطای تاریخی نباید دوباره تکرار شود. بنابراین برای بازسازی تاریخ تمدنی ایران، موازی بودن بازسازی و همزمانی «توسعه جامعه و سیستم و زیست جهان» به قول هابرماس و «همراهی علم و دین» و «هم‌اندیشی ایران‌گرایی و اسلام‌گرایی» ضرورتی تاریخی و تمدنی و استراتژیک است.

آیین یادبود زنده‌یاد جلال خالقی مطلق در مرکز دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی برگزار شد

محرومیت و مشقت با کار روزانه بیش از ۱۰ ساعت بدون تعطیلی / الگوی استقامت و مقاومت؛ جلال خالقی مطلق راوی حکیم طوس

اخبار اندیشهخالقی مطلق پس از انتشار پیرایشِ دوم شاهنامه، نتیجه مطالعاتش را درباره نحوه قرائت الفاظ شاهنامه، آن گونه که شاعر می‌خوانده، در حالی که هشتاد سالگی را پس پشت گذاشته بود، در کتابی با عنوان واج‌شناسی شاهنامه منتشر کرد. عزم و اراده خالقی که بیش از نیم قرن به طور پیوسته مشغول تحقیق بوده مثال‌زدنی و ستودنی است. او در این مدت دراز با پذیرفتن بسیاری از محرومیت‌ها و مشقّت‌ها، به گفته خود در هفت روز هفته و بدون تعطیلی در عید و عزا، روزانه بیش از ده ساعت به کار علمی ‌پرداخته است.

ایران تکیه گاه بزرگ ایرانیان / دعای عرفه امام حسین(ع) و فلسفه خودی اقبال لاهوری

اخبار اندیشهوقتی ما مشک را از ناف آهوی ختن نگرفتیم، دیگری مشک ناف سگ را به ما قالب می‌کند. در حقیقت توانایی درونی صرفاً یک مقوله نظری فردی یا حتی اجتماعی محدود نیست، یک مقوله ملی است. امری که به بقا و دوام و عزت یک کشور و ملت پیوند درونی پیدا می‌کند. اقبال بر اساس همین ایده «فلسفه خودی» خویش را استوار و تفسیر کرده است.

چرا بعضی‌ها پشت کلمات فلسفی و نظریه‌های عجیب و غریب پنهان می‌شوند؟

توهم خردمندی در لباس «نادان پیچیده» / نادانی یعنی در فلسفه هگل قوی است ولی روابط انسانی نمی داند

اخبار اندیشهنادانِ پیچیده به کسی گفته می‌شود که از نظر آکادمیک آموزش‌های سطح بالایی دیده، مدارج دانشگاهی را طی کرده و با واژگان تخصصی فراوانی آشناست، اما درکی از منطق واقعیت و عقل سلیم ندارد. چنین فردی ممکن است ساعت‌ها درباره عدالت اجتماعی در اندیشه «هگل» صحبت کند و مباحث نظری را با جزئیات باز کند، اما در عین حال نتواند یک تعامل ساده انسانی با همسایه خود برقرار کند. در این معنا، او نادان است، زیرا ارتباطش با تجربه عینی و زندگی واقعی قطع شده و پیچیده است، چون نادانی خود را پشت لایه‌های ضخیمی از واژگان تخصصی و نظریه‌های انتزاعی پنهان می‌کند.

حمید دباشی، از تحولات پساجنگ ۴۰‌روزه می‌گوید

استاد دانشگاه آمریکا: ما از نظر آمریکا و غرب «انسان» نیستیم/ با افتخار می‌گویم انقلابی سال ۵۷ هستم و کار درستی کردیم/ دفاع سپاه از سرزمین مادری است

اخبار اندیشهحمید دباشی، استاد مطالعات ایرانی و ادبیات تطبیقی دانشگاه کلمبیا، در گفت‌وگویی مفصل درباره نسبت ایران با جهان معاصر، ریشه‌های نادیده‌گرفته‌شدن انسان غیرغربی، جایگاه زبان فارسی، تحولات فکری پس از جنگ اخیر و آینده هویت ایرانی سخن گفت. او معتقد است آنچه امروز در ایران و منطقه رخ می‌دهد، صرفاً یک رخداد سیاسی یا نظامی نیست، بلکه نشانه ورود به یک «تغییر پارادایم معرفتی» است؛ تغییری که می‌تواند نگاه ایرانیان به خود، به جهان و به غرب را دگرگون کند.

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵- پیامدهای عصر دیجیتال بر آزادی و خودآگاهی انسان در کتاب «هگل در مغز سیمی»

حاکمیت پلیس دیجیتالی با فکرخوانی مستقیم / عصر دیجیتال ژیژک ثبت مستقیم تجربه درونی، حتی کلمات و ذهن آدمی

اخبار اندیشهژیژک در فصل آغازین کتاب «هگل در مغز سیمی» با عنوان «دولت پلیسی دیجیتال» به سراغ یکی از مهم‌ترین پرسش‌های عصر ما می‌رود: وضعیت آزادی اجتماعی امروز ما، در جهانی که فناوری‌های دیجیتال و رابط‌های مستقیم مغز و کامپیوتر در حال شکل‌گیری هستند، چگونه است؟ او این فصل را نقطه ورود به کل کتاب قرار می‌دهد و با استفاده از تقابل فلسفی میان دو متفکر آلمانی، فیشته و هگل نشان می‌دهد فناوری «مغز سیمی» ممکن است نه به سمت آزادی بیشتر، بلکه به سوی شکلی جدید و پیچیده‌تر از کنترل و نظارت حرکت کند.

«نقش نهاد علم در جنگ و پساجنگ» در بررسی حسین ابراهیم‌آبادی

آیا شوک جنگ منتهی به ترمیم شکاف های حادثه دیماه می شود؟ / دانشگاه، سنگر ناتمام؛ از مدیریت بحران امروز تا طراحی ایران فردا

اخبار اندیشهایران در شرایط عادی درگیر جنگ نشده است. شرایط پیش از جنگ و تعارضاتی که جامعه دانشگاهی در دی ماه ۱۴۰۴ تجربه کرد، شدت تفاوت‌های نگرشی، احساسی و رفتاری دانشجویان را به نمایش گذاشت. در عین حال، اجتماع دانشگاهی و بدنه دانشجویی در جریان دفاع (جنگ تحمیلی) سوم، حول محور مفاهیم میهنی، پرچم و نمادهای دینی، با دگرگونی‌های ذهنی و نگرشی قابل ملاحظه‌ای روبه‌رو شده است که به نظر می‌رسد زمینه‌ساز تغییراتی در نگرش‌های گروهی دانشجویان باشد؛ نتایجی که باید در دوران پساجنگ در دانشگاه منتظر مشاهده آنها بود.

میهن‌دوستان علیه ویرانی‌طلبان؛ بازخوانیِ خیزشِ تمدنیِ نخبگان ایرانی علیه تهدیدهای وجودی

حماسه مقاومت در روایت سروش و ولی‌نصر تا دباشی و انصاری/«وجدان تمدنی» روشنفکران/ شاهنامه رود خروشان فرهنگ ایران زمین، مرزهای جغرافیایی را درنوردید

اخبار اندیشهآرش رئیسی نژاد: ایران، هم سرزمین است، و هم جان. و پاسداشت آن، یعنی پاسداشت هر دو. بیاد آوریم که، ایران خانه ماست و ایرانیان، خانواده ما، خانه بدون خانواده، ویرانه است و متروکه، خانواده بدون خانه، آواره است و درمانده. از این رو، یگانه اصل رهنمای ایران‌دوستان، بر تلاش و کوششی پایان‌ناپذیر استوار است: تلاش برای رفاه، آزادی و عزت ایرانیان؛ کوشش برای قدرت، ثروت و اعتبار ایران‌زمین.

نمایشگاه اندیشه ۱۴۰۵- بر اساس کتاب جستارهایی در ایده‌های جهان‌وطنی کانت

جمهوری‌خواهی یا نژادپرستی؟ / رمزگشایی از چرخشِ تاریخی کانت از استعمار به صلحِ پایدار / وطن‌دوستی کانتی

اخبار اندیشه«وطن‌دوستی» و «جهان‌وطنی» اغلب به عنوان دو مفهوم متقابلاً ناسازگار تلقی می‌شوند. مدافعان «وطن‌دوستی»، «جهان‌وطنی» را به ترویج بی‌ریشگی و نفی تعلقات اساسی مانند خانواده، جامعه و کشور متهم می‌کنند. مدافعان «جهان‌وطنی»، «وطن‌دوستی» را شکلی خطرناک از محدودنگری و شوینیسم می‌دانند که می‌تواند به بی‌عدالتی در قبال دیگران منجر شود.

پاسخ تمدنی ایران و ایرانیان به توحش آن ها

اخبار اندیشهپس باید ققنوس‌وار از خاکستر جنگ و جنون و روزهای تلخ و تاریکِ خون و خشم به پرواز درآمد و سیمرغ شد. و این امید است که ما را امیدوار می‌کند؛ امید به رسیدن دوباره روزهای خوب. به نشستن دوباره لبخند. به بارش دوباره باران عشق. به برآمدن دوباره خورشید رخشان. به روییدن دوباره درخت محبت. به سفر کردن دوباره به کوه و دریا و جنگل و کویرِ این سرزمین. آفتاب، باز از ایران طلوع خواهد کرد و از خراسان و سیستان تا آذربایجان و کردستان و خوزستان را روشنایی خواهد بخشید.

اعتمادی فر از شیوه های بازسازی جامعه با سرمایه اجتماعی، اعتماد و همبستگی می گوید

همبستگی ملی، موتور پنهان حیات اجتماعی/ به رسمیت شناختن «دیگری»، شرط عبور از قطبی‌شدگی است

اخبار اندیشهیک جامعه‌شناس با تأکید بر اینکه وطن مهم‌ترین دال مشترک میان اعضای جامعه است، معتقد است: همبستگی اجتماعی اگرچه پیامد نظم اجتماعی است، اما در عین حال به‌مثابه موتور محرک آن عمل می‌کند و تنها با به رسمیت شناختن دیگری می‌توان از چرخه فرسایشی قطبی‌شدگی عبور کرد.

تاکید بر مراقبت از جامعه در پس حوادث دی ماه

فراستخواه، گزینش و بازتولید شبکه های خشم/ امکان های حل مسالمت آمیز مسائل را تخریب کردیم / در دو دهه، ایران جزو ۱۰ کشور اول دارای تجربه های عاطفی منفی

اخبار اندیشهمقصود فراستخواه: ما بسیاری از امکان‌های حل مسالمت‌آمیز مسائل را تخریب کردیم. بسیاری از مشکلات ما، مشکلاتی است که می‌توانستیم با راهکارهای عقلانی آنها را جبران‌ کنیم. مؤسسه «گالوب» هر سال در پیمایش‌های جهانی بررسی می‌کند که شهروندان هر جامعه در ۲۴ ساعت گذشته چقدر تجربه هیجانی مثبت و منفی داشتند. در دو دهه گذشته، در برخی ادوار، گاهی ایران جزو ۱۰ کشور اولی بود که تجربه‌های عاطفی منفی داشت. بنابراین براساس پیمایش‌های دو دهه اخیر می‌توان گفت تجربه هیجانی منفی در این جامعه انباشت شده است.

درس‌هایی از سیاست و حقوق در مکتب علاّمه نایینی(۱۴)

حاکم چگونه خود را جای خدا می نشاند؟

اخبار اندیشهزمینه زمامداری از نوع استبداد و تفرعن را ناآگاهی ملت‌ها از حقوق خویش و تکالیف زمامداران فراهم می‌آورد. اگر مردمی آگاه و ناظر و پرسشگر باشند گرفتار فرعون نخواهند شد.نایینی سپس به تفصیل با استناد به قرآن و سنت و نیز شیوه حکمرانی پیامبر(ص) و حضرت علی(ع) اثبات می‌کند که نظام سیاسی اسلام از نوع دوم یعنی ولایتیه  است.

نوآوری نایینی در تقسیم‌بندی نظام‌های سیاسی و انواع حکمرانی

اخبار اندیشهعلامه نایینی جایگاه و حقوق مردم را به دو گونه کلی تقسیم‌بندی کرده و دیگر هیچ! او پس از اشاره‌ای کوتاه به گریزناپذیر بودن حکومت، از هر نوع که باشد، اقسام حکومت یا به تعبیر خودشان «سلطنت» را در دو شکل منحصر دانسته و معتقد است که شق ثالثی وجود ندارد: «سلطنت تملیکیه» و «سلطنت ولایتیه». نیاز به توضیح نیست که «سلطنت» در کلام نایینی، یعنی سلطه و حکمرانی به کار رفته است؛ نه به مفهوم مصطلح و سیاسی آن که پادشاهی باشد.

رئیس فرهنگستان علوم تشریح کرد

بدون نظریه پردازی بومی رضایت اجتماعی حاصل نمی شود / نظریه پردازی و پژوهش باید از مدرسه آغاز و تا دانشگاه امتداد یابد

اخبار اندیشهمحمدرضا مخبر دزفولی، در این هم‌اندیشی، با پذیرش دستاوردهای چشمگیر علمی کشور، ادعایی فراتر مطرح کرد: علم زمانی به سرمایه اجتماعی تبدیل می‌شود که از مرز دانشگاه‌ها عبور کند و در حل مسائل معیشتی، اشتغال و زیست روزمره جامعه اثر ملموس بگذارد. از نگاه او، حلقه مفقوده این مسیر، ضعف در نظریه‌پردازی بومی، فاصله میان علم و حکمرانی و گاه بی‌توجهی به صدای جامعه است؛ شکافی که اگر ترمیم نشود، حتی بزرگ‌ترین پیشرفت‌های علمی نیز به رضایت عمومی ختم نخواهد شد.

خوانشی بوردیویی از ساختار اجتماعی ایران توسط رضا تسلیمی‌طهرانی

سایه خشن فقر فرهنگی و اقتصادی بر طبقه متوسط ایران / طبقه متوسط موتور نوسازی جامعه را تضعیف نکنید

اخبار اندیشهرضا تسلیمی طهرانی: در مورد «شاخص‌­های اجتماعی» و مرتبط با تعاملات اجتماعی نیز می­‌توان گفت از میزان عضویت اعضای طبقه متوسط در گروه‌­ها، انجمن‌­ها و تشکل‌­های اجتماعی (مانند گروه­‌های دانشجویی، فرهنگی، کتابخوانی و ورزشی) و مشارکت آنان در آیین‌­های مختلف اجتماعی (مانند آیین­‌های ازدواج، مراسم ترحیم و آداب و رسوم عیددیدنی) به میزان قابل توجهی کاسته شده است. ...از میزان سرمایه‌های اقتصادی اعضای طبقه متوسط کاسته شده و اعضای این طبقه به طبقات پایین اجتماعی نزدیک می­‌شوند.

اصلاحات فوری با تغییر مدیریت صدا و سیما / اعتراضات اخیر و سرنوشت اصلاحات در ایران / اصلاحات، نشانه عقلانیت و پویایی است

اخبار اندیشهاصلاحات با حفظ اصول نه تنها به معنی عقب‌نشینی نیست بلکه عین عقلانیت و پویایی هر نظامی است که می‌خواهد از حوادث و اتفاقات تلخ به منظور رفع کاستی‌ها و جبران اشتباهات درس بگیرد و آینده بهتری برای جامعه خود  ترسیم کند.

در نشست «نقد و بررسی آرای زنده‌یاد استاد جواد صفی‌نژاد» مطرح شد

علوم اجتماعی ایران نه بیضایی می‌خواند و نه صفی‌نژاد / چاره ای جز بازگشت به سنت پژوهشی میدان‌محور و بومی‌گرایانه‌ نیست

اخبار اندیشهنشست «نقد و بررسی آرای زنده‌یاد استاد جواد صفی‌نژاد» با همکاری انجمن انسان‌شناسی ایران و انجمن ایرانی تاریخ اجتماعی علم و فناوری، در محل پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برگزار شد. و از نتیجه گیری های مهم آن این بود که : علوم اجتماعی ایران برای تبیین مسائل پیچیده امروز و ترسیم آینده، چاره‌ای جز بازگشت به سنت پژوهشی عمیق، میدان‌محور و بومی‌گرایانه‌ای که جواد صفی‌نژاد نماد آن بود، ندارد.

حسین واله و واکاوی مسأله‌های ایران و راه‌های حل معمای ۲۰۰ ساله «دیگری»

برجسته سازی اشتراکات و پرهیز از تهدید هویتی؛ راه خروج از جدال های ۱۵۰ ساله ایران / ریشه کشمکش ها؛ نهادها چگونه در معرض اضمحلال قرار می گیرند؟

اخبار اندیشهبه باور من، «ما» باید از منافع مشترک شروع کنیم. یک راه این است که هر یک از سطوح این «ما»ها، به طرف مقابل خود که البته فعلاً طرف مقابل او است، بگوید: دو راه داریم؛ یا آنقدر با هم مبارزه کنیم تا «دیگری» را از پا بیندازیم، راه دیگر اینکه بر منافع مشترک تکیه کنیم. اگر در کنار اختلافات، منافع مشترک هم داریم، آیا این منافع مشترک آنقدر ارزش ندارد که کوشش کنیم با تمرکز بر این منافع مشترک اختلافات را کم کنیم؟ این کار، خدمت به فرد دیگری نیست. به خودمان خدمت می‌کنیم. از اینجا می‌شود شروع کرد.

دیدگاه های آنونترا رانگان پژوهشگر ارشد مؤسسه مطالعات چین در چنای دهلی‌نو در باره نبرد روایت ها

مکانیسم نبرد در روایت آمریکا و اسراییل برای فلج سازی افکارعمومی ایران در جنگ ۱۲ روزه و حوادث دیماه / از اطلاعات تا نفوذ جنگ رسانه‌ای در عصر مدرن

اخبار اندیشهدر منازعات مدرن، نفوذ از طریق محیط‌های روایی پایدار اعمال می‌شود. یک خبر واحد می‌تواند همزمان اطلاع دهد، اقناع کند و مخاطب را شرطی سازد. در حالی که مفاهیمی چون اطلاعات، تبلیغات و عملیات روانی هنوز برای تحلیل نظری مفیدند، واقعیت آن است که جنگ رسانه‌ای امروز بر مدلی تلفیقی استوار است؛ مدلی که هدف آن نه‌تنها شکل‌دهی به واکنش‌های کوتاه‌مدت، بلکه تثبیت ادراکات بلندمدت از مشروعیت، تهدید و اخلاق است.

در فرهنگ خود زیستن و به فرهنگ‌های دیگر نگریستن

اخبار اندیشهعلی بلوکباشی با نوشتن و کاویدن در فرهنگ عامه ایرانی نه تنها یکی از چهره‌های ماندگار و اصلی در مطالعات فرهنگ عامه در ایران است، بلکه  یکی از شخصیت‌های مؤثر و ماندگار در زمینه گسترش فرهنگ صلح، دوستی و ارزش‌های ماندگار فرهنگ ایران و ایرانی است. او که شخصیت ایران‌منش و ایرانی را دوست دارد و دوستانش به نیکی و ایران‌منشی او اذعان دارند، در واقع پژوهش‌هایش تفسیر و تصویری از همان ایران‌منشی درونی او است. مراد من از ایران‌منشی‌ همان عبارت خود اوست؛ «در فرهنگ خود زیستن و به فرهنگ‌های دیگر نگریستن».

نگاهی به زندگی و آثار علی بلوکباشی در نودمین زادروزش

از خواندن جزوه های بینوایان در دبستان تا تبدیل به یک عمر مردم‌شناسی / پیشگام شکل گیری رشته مردم شناسی در نظام دانشگاهی ایران

اخبار اندیشهکتاب مردم شناسی فرهنگ، کار و تولید و فرآوری خوراک و پوشاک شامل گفتارهایی درباره‌ مردم‌شناسی اقتصادی و مباحثی مرتبط با فرهنگ کار و تولید و پاره‌ای از فرآورده‌های کالایی و خوراکی و پوشاکی است که در چهار بخش تنظیم شده است؛ پس از معرفی بنیادهای اولیه کار و تولید با تأکید بر کشاورزی، محصولات زراعی و بازار آنها (بخش نخست)، به فنون و هنر آشپزی و خورد و خوراک و تاریخچه و فرآیند شکل‌گیری و تحول آشپزی پرداخته شده است

دعوت به پرسش از وضعیت خودمان / کامو: هیچ انتخابی بدون هزینه نیست / برهوت و ملکوت روایت انسان معاصر 

اخبار اندیشهکامو در این شش داستان، نشان می‌دهد که انسان هر چقدر که در دل پوچی و برهوت گرفتار باشد، باز هم از جست‌وجوی ملکوت دست نمی‌کشد؛ با اینکه می‌داند بازگشت به برهوت اجباری انکارناپذیر است. شاید ارزش این کتاب در همین صداقت تلخ نهفته باشد؛ صداقتی که خواننده را نه آرام، بلکه بیدار می‌کند.