در ادبیات اقتصادی، «کارآفرین» و «سرمایهدار» دو مفهوم متمایز هستند؛ مفاهیمی که گاه در افکار عمومی و حتی در برخی سیاستگذاریها به اشتباه یکسان تلقی میشوند. این در حالی است که تفکیک این دو، میتواند درک دقیقتری از نقش فعالان اقتصادی و مسیر توسعه کشور به دست دهد.
سرمایهدار، در سادهترین تعریف، مالک یا دارنده سرمایه است. سرمایه او میتواند در بخشهای مختلف اقتصادی به کار گرفته شود و از محل آن بازدهی کسب کند. اما صرفِ داشتن سرمایه، به معنای خلق ارزش، نوآوری یا ایجاد اشتغال نیست.
در مقابل، کارآفرین فردی است که فرصتها را شناسایی میکند، ریسک میپذیرد، نوآوری را به کار میگیرد و با سازماندهی منابع، کسبوکاری مولد ایجاد میکند. مهمترین ویژگی کارآفرین، خلق ارزش اقتصادی و اجتماعی است؛ ارزشی که در قالب تولید، اشتغال، توسعه فناوری، افزایش بهرهوری و بهبود کیفیت زندگی جامعه نمود پیدا میکند.
ممکن است یک کارآفرین سرمایهدار نیز باشد و یا یک سرمایهدار با سرمایهگذاری در فعالیتهای مولد، نقش کارآفرینانه ایفا کند؛ اما این دو عنوان الزاماً مترادف نیستند. همانگونه که بسیاری از کارآفرینان بزرگ، فعالیت خود را با سرمایهای اندک آغاز کردهاند و در مقابل، بسیاری از صاحبان سرمایه هرگز نقشی در ایجاد کسبوکارهای نوآورانه یا اشتغالآفرین نداشتهاند.
اقتصادهای موفق جهان، بیش از آنکه بر انباشت سرمایه تکیه کنند، بر تقویت زیستبوم کارآفرینی، حمایت از نوآوری و کاهش موانع تولید تمرکز دارند. در چنین فضایی، سرمایه نیز به سمت فعالیتهای مولد هدایت میشود و بازدهی آن در خدمت رشد اقتصادی و رفاه عمومی قرار میگیرد.
از این منظر، حمایت از کارآفرین صرفاً حمایت از یک فعال اقتصادی نیست؛ بلکه حمایت از زنجیرهای از فرصتهای شغلی، افزایش تولید، ارتقای بهرهوری و تقویت امید اجتماعی است. در مقابل، هر مانعی که مسیر کارآفرینی را دشوار کند، میتواند بر اشتغال، سرمایهگذاری و رشد اقتصادی نیز اثر منفی بگذارد.
به نظر میرسد یکی از نیازهای امروز اقتصاد ایران، اصلاح این برداشت نادرست است که هر صاحب سرمایه را کارآفرین و هر کارآفرین را صرفاً سرمایهدار بدانیم. کارآفرین، پیش از آنکه با میزان دارایی خود شناخته شود، با تواناییاش در خلق ارزش، پذیرش مسئولیت، نوآوری و ایجاد فرصت برای دیگران شناخته میشود. هرچه این تمایز در سیاستگذاری، فرهنگ عمومی و نظام آموزشی روشنتر شود، مسیر حمایت مؤثر از تولید، اشتغال و توسعه پایدار نیز هموارتر خواهد شد
در نهایت، توسعه اقتصادی تنها با انباشت سرمایه محقق نمیشود، بلکه نیازمند کارآفرینانی است که سرمایه، دانش، نوآوری و مسئولیتپذیری را در مسیر خلق ارزش و اشتغال به کار گیرند. از سوی دیگر، سرمایه نیز زمانی بیشترین اثر را در رشد اقتصادی خواهد داشت که در خدمت تولید، نوآوری و کارآفرینی قرار گیرد. از اینرو، تفکیک جایگاه «کارآفرین» از «سرمایهدار» نه یک بحث صرفاً نظری، بلکه ضرورتی برای سیاستگذاری اقتصادی، اصلاح نگرش عمومی و تقویت زیستبوم تولید و اشتغال کشور است.
*دکترای تخصصی کارآفرینی - عضو انجمن مدیریت کسب و کار ایران
نظر شما