پشت پرده مرموز فاجعه سبته / وقتی جاسوس‌افزار اسرائیلی معادلات مرزی اسپانیا را به هم ریخت / بازی اطلاعاتی پادشاه مراکش با اروپا

به گزارش خبرآنلاین، هفته‌ها پس از گذشت بحران عبور بی‌سابقه بیش از ۷۰ هزار مهاجر از مرز مراکش به شهر «سبته» — که طی آن دست‌کم ۱۴۰ نفر جان خود را از دست دادند — دولت اسپانیا می‌کوشد این پرونده را مختومه اعلام کند.

مادرید مدعی است اکثر مهاجران به مراکش بازگشته‌اند، اما گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد هزاران نفر، از جمله بیش از ۴ هزار کودک و نوجوان بدون سرپرست، همچنان در وضعیت اسف‌باری در پناهگاه‌ها، تپه‌ها و سواحل سبته به سر می‌برند.

این اتفاق که در اوج بحران آتش‌سوزی‌های بی‌سابقه اسپانیا رخ داد، سران اروپایی و چهره‌هایی چون دونالد ترامپ و جورجیا ملونی را به واکنش واداشت و موجی از احساس عدم امنیت را در میان ساکنان محلی ایجاد کرد.

الگوی تکراری باج‌گیری مرزی مراکش

خوزه بائوتیستا، پژوهشگر ارشد موسسه porCausa و روزنامه‌نگار تحقیقی، در گفت‌وگو با NPR تاکید می‌کند که رویدادهای مرزی در سبته هرگز اتفاقی نیستند و از یک الگوی سه‌مرحله‌ای پیروی می‌کنند.

در مرحله اول، مراکش یک بحران مهاجرتی در سبته، ملیلیا یا جزایر قناری ایجاد می‌کند؛ در مرحله دوم، رباط پشت درهای بسته با اسپانیا وارد مذاکره شده و امتیازات سیاسی و مالی می‌گیرد؛ و در مرحله سوم، مراکش خود را نه عامل بحران، بلکه «تنها راه‌حل» برای کنترل مرزها جا می‌زند.

به گفته بائوتیستا، کشورهای اروپایی عملاً حاکمیت مرزی خود را به کشورهای ثالث واگذار کرده‌اند تا «کار کثیف» سرکوب مهاجران را برای آن‌ها انجام دهند و مراکش از این اهرم فشار بیشترین بهره را می‌برد.

نقش شبکه‌های اجتماعی و طغیان نسل جدید

ثریا ایبار لافو، روزنامه‌نگار و متخصص علوم سیاسی در کازابلانکا، به ابعاد متفاوتی از حادثه ۳۰ ژوئیه اشاره می‌کند.

او بازخوانی می‌کند که از اواخر ژوئن ۲۰۲۶، فراخوان‌های گسترده‌ای در شبکه‌های اجتماعی مانند فیس‌بوک، دیسکورد و اینستاگرام میان جوانان مراکشی برای هجوم دسته‌جمعی به مرز شکل گرفته بود.

لافو می‌گوید برخلاف ادعای دولت‌ها مبنی بر دست داشتن باندهای قاچاق انسان یا احکام دادگاه‌ها، بسیاری از این جوانان نه تنها از روی ناچاری، بلکه صرفاً برای «تجربه، ماجراجویی و پیوستن به موج» دست به این اقدام خطرناک زدند؛ در حالی که نیروهای مرزبانی مراکش که همواره کنترل شدیدی بر مرز داشتند، در آن شب به طرز مشکوکی غایب بودند.

پای جاسوس‌افزار پگاسوس در میان است؟

در این میان، خوزه ایگناسیو جمبررو، روزنامه‌نگار سرشناس حوزه مغرب عربی، فرضیه افشاگرانه‌تری را مطرح می‌کند.

او معتقد است این هجوم مرزی دقیقاً پس از آن رخ داد که رسانه‌های بین‌المللی افشا کردند سرویس‌های اطلاعاتی مراکش با استفاده از نرم‌افزار جاسوسی اسرائیلی «پگاسوس» اقدام به هک تلفن همراه نخست‌وزیر اسپانیا (پدرو سانچز)، وزرای دفاع و خارجه، و حتّی امانوئل مکرون کرده‌اند.

به باور جمبررو، حکومت مراکش برای تلافی این افشاگری رسانه‌ای و برهم زدن پرستیژ خود در غرب، عمداً مرزها را باز گذاشت.

با این حال، او تصریح می‌کند که ابعاد ورود مهاجران حتّی از محاسبات پادشاه مراکش نیز فراتر رفت و از کنترل خارج شد که این موضوع باعث خشم دربار مراکش از ضربه به تصویر بین‌المللی این کشور شد.

فاجعه انسانی و انفعال دولت اسپانیا

گزارش‌های میدانی روزنامه ال‌پائیس حاکی از آن است که حداقل ۸ هزار مهاجر در شرایطی بحرانی، بدون آب آشامیدنی و در زیر آفتاب سوزان در سواحل و اختفاگاه‌های سبته زندگی می‌کنند.

پلیس اسپانیا همچنین در حال بررسی چندین پرونده گزارش‌شده از آزار جنسی دختران خردسال مراکشی در جریان این هرج‌ومرج است.

ساکنان سبته با برگزاری تظاهرات، پدرو سانچز (نخست‌وزیر) و وزیر کشور اسپانیا را به انفعال، بی‌کفایتی و معامله بر سر امنیت شهروندان به خاطر نترساندن مراکش متهم کرده‌اند.

با این حال، به گفته ریکاردو فابیانی، مدیر بخش شمال آفریقا در گروه بین‌المللی بحران، از آنجا که مراکش ذینفع اصلی و در عین حال متحد رسمی اسپانیا است، احتمالاً حقیقت کامل آنچه در ۳۰ ژوئیه رخ داد هرگز رسماً افشا نخواهد شد، چرا که هر دو طرف تنها یک هدف دارند: «ورق زدن این صفحه».

۴۲/۴۲