به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، در نشست «بررسی توازن دیپلماسی و میدان در بزنگاههای تاریخ معاصر ایران» که روز دوشنبه پنجم مرداد در خبرگزاری خبرآنلاین برگزار شد، یکی از محورهای بحث به توازن میدان و دیپلماسی در جنگهای ایران و روس اختصاص داشت که در مقدمه علی بیگدلی، استاد تاریخ دانشگاه و کارشناس مسائل بینالملل ضمن انتقاد از اینکه مدام گفته میشود در این جنگها قفقاز که متعلق به ایران بود از سرزمین ما جدا شد، با تأکید بر تفاوت میان «خراجگزاری» و «تعلق سرزمینی»، بر این نکته انگشت گذاشت که مناطقی مانند قفقاز و افغانستان در دورههای مختلف بیشتر در جایگاه واحدهای خراجگزار قرار داشتند تا بخشهایی یکپارچه از قلمروی سیاسی ایران. در مقابل، شروین وکیلی، تاریخنگار و جامعهشناس، ضمن تأیید خراجگزار بودن این نواحی، یادآور شد که اساسا ساختار سنتی قدرت در ایران، از دوره ساسانی و حتی پیش از آن بر همین الگوی خراجگزاری استوار بوده و همین، معیار تشخیص «تابعیت» و «تعلق سیاسی» قلمروها به حوزه تمدنی و سیاسی ایران به شمار میآمد. آنچه در ادامه میآید، عین توضیحات و استدلالهای این دو پژوهشگر در این باره است.
بیگدلی: قفقاز در زمان ملکشاه سلجوقی، خراجگزار ایران بود، متعلق به ایران نبود. این هم یک نکته بسیار تاریکی است در تاریخ ما که [مثلا] میگوییم افغانستان متعلق به ما بوده است، [در حالی که] هیچوقت افغانستان متعلق به ما نبوده است. اینها مناطق خراجگزار بودند، مانند قفقاز. در زمان صفوی نیز وضعیت به همین شکل بود. در زمان نادرشاه، لشکرکشی او به این منطقه نشان میدهد که آنجا دچار بحران شده بود.
شروین وکیلی: آقای دکتر به درستی اشاره کردند که خراجگزار ما بودند؛ ولی اصولا قلمروی جغرافیای ایران [بر مبنای] خراجگزاری بوده است. یعنی افغانستان خراجگزار بوده، [همانطور] که کرمان هم خراجگزار بوده است. اصولا ساختار سیاسی ایران به این صورت است، خطبه به نام میزدند و خراج میفرستادند. و این تعیینکننده بوده که چه قلمرویی به لحاظ سرزمینی جزو حوزه سیاسی ایران هست یا نه، تابع هست یا نه، این اصلا از قدیم، دوره ساسانیان هم همین است، پیشتر هم بروید همین است؛ بنابراین اتفاقی که در [طی جنگهای ایران و روس] رخ میدهد حمله حاشیه حوزه تمدنی اروپایی به حوزه تمدنی ایرانی است.
متن کامل این نشست را از اینجا بخوانید.
۲۵۹
نظر شما