به گزارش خبرآنلاین به نقل از فرانس ۲۴، استقبال باشکوه و پرشور در خیابانهای طرابلس، دومین شهر بزرگ لبنان، از اواخر بعدازظهر روز پنجشنبه (۱۱ تیر ۱۴۰۵) آغاز شد و تا پس از غروب آفتاب ادامه یافت؛ شبی که در آن نور منورها و شعلههای آتش در کنار فریادهای شادی جمعیت، آسمان را روشن کرده بود.
این استقبال پر سر و صدا نه برای یک ستاره موسیقی، بلکه برای وزیر امور خارجه جدید سوریه، اسعد الشیبانی بود. کاروان خودروهای او به سختی میتوانست از میان خیابانهای شلوغ این پایتخت اهلسنت لبنان عبور کند. وقتی او سرانجام به مقر «دارالفتوا»، عالیترین نهاد مذهبی اهلسنت لبنان رسید، با کتوشلوار تیره و همیشگیاش از خودرو پیاده شد و بلافاصله روی دوش حامیانش قرار گرفت.
این سفر، تنها آغاز یک هفته شلوغ و سرنوشتساز در کارنامه دیپلماتیک الشیبانی بود. دو روز بعد، او در دوحه با همتای قطری خود دیدار کرد. مقصد بعدی او باند فرودگاه بینالمللی دمشق بود تا از امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، به عنوان نخستین رهبر برجسته غربی که پس از سقوط رژیم اسد به سوریه سفر میکرد، استقبال کند.
روز چهارشنبه نیز این وزیر جوان در ترکیه و در حاشیه نشست ناتو، در اتاق جلسهای حضور داشت که رئیس او، احمد الشرع (رئیسجمهور سوریه)، با دونالد ترامپ دیدار کرد. در پایان آن روز طولانی، الشیبانی کت و کراوات خود را درآورد تا در داخل هواپیما در کنار الشرع، با یک دستاورد بزرگ دیپلماتیک عکس یادگاری بگیرد: نامهای از سوی ترامپ که فرآیند حذف سوریه از فهرست کشورهای حامی تروریسم ایالات متحده را کلید میزد. همه اینها تنها در یک هفته انجام شد.
فروپاشی اولین دومینوی دیپلماتیک
تحول چشمگیر سوریه در عرصه بینالمللی پس از چند دهه تحریم و انزوای مطلق در دوران رژیم اسد، به یک افسانه دیپلماتیک میماند. رسانهها دستاوردهای دولت جدید سوریه را از زمان سرنگونی بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴ به دقت رصد کردهاند و تحلیلها به بررسی صعود باورنکردنی احمد الشرع از یک شبهنظامی به کرسی ریاستجمهوری پرداختهاند. با این حال، در قلب این نیروی گریز از مرکز که تغییرات سوریه را رقم میزند، یک مرد همواره در کنار الشرع ایستاده است؛ اسعد الشیبانی. او در تمام گشایشهای دیپلماتیک حضوری مداوم داشته، به سراسر جهان سفر کرده تا مسیر را برای رئیس کاریزماتیک خود هموار کند و بدون آنکه به دنبال دزدیدن نورافکنها و جلب توجه رسانهها باشد، پیام دمشق را به گوش جهان رسانده است. استقبال قهرمانانه از او در طرابلس، جلوه نادری از محبوبیت مردی بود که در سکوت پشت صحنه تلاش کرده تا با سنت دیپلماتیک نیمقرنه خاندان اسد قطع رابطه کند.
الشیبانی در پیامی به زبان عربی در شبکه اجتماعی ایکس، در واکنش به اقدام دولت ترامپ برای حذف سوریه از لیست تروریسم نوشت: «ما با لغو طبقهبندی تحمیلشده بر سوریه در سال ۱۹۷۹ که ناشی از سیاستهای رژیم منحط گذشته بود، صفحهای تاریک از تاریخ کشورمان را بستیم.»
این وزیر امور خارجه ۳۹ ساله، نقشی حیاتی در رویکرد نوین سوریه به غرب و تلاش برای بازسازی روابط منطقهای ایفا کرده است. محمد بازی، مدیر مرکز مطالعات خاورمیانه هاگوپ گورکیان در دانشگاه نیویورک، در این باره میگوید: «در سفر به طرابلس، با الشیبانی تقریباً مانند یک رئیسجمهور رفتار شد. کسانی که تحولات سوریه را دنبال میکنند او را میشناسند و میدانند که او یکی از راههای ورود و تعامل با دولت جدید سوریه است. به جرأت میتوان گفت او قدرتی بیشتر از هر وزیر خارجهای در دوران رژیم اسد دارد؛ در نظام گذشته تحت حاکمیت پدر و پسر، وزرای خارجه شناختهشدهای وجود داشتند، اما هیچکدام قدرت واقعی در آن ساختار نداشتند.»
نخستین سفر خارجی الشیبانی تنها دو هفته پس از انتصابش، در اول ژانویه ۲۰۲۵ به عربستان سعودی رقم خورد؛ کشوری که روابط خود را با دمشق در ابتدای انقلاب ۲۰۱۱ قطع کرده بود. این سفر نتایج دراماتیکی به همراه داشت. در ۱۴ مه ۲۰۲۵، ترامپ در سفر به عربستان با اعلام این خبر که آمریکا تحریمهای سوریه را لغو میکند، جهان را شگفتزده کرد و محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی را عامل این میانجیگری دانست. روز بعد، احمد الشرع به ریاض پرواز کرد تا با رئیسجمهور آمریکا دیدار کند؛ مردی که در آن اتاق کنار الشرع نشسته بود، کسی نبود جز اسعد الشیبانی که اولین دومینوی دیپلماتیک را جابهجا کرده بود.
از سنگرهای ادلب تا تالارهای قدرت؛ دیپلماتی با نامهای مستعار
مسیر الشیبانی و الشرع از صفوف شورشیان در شمال سوریه تا تالارهای قدرت جهانی، جریانی پرفراز و نشیب بوده است. الشیبانی که در سال ۱۹۸۷ در یک خانواده سنی در استان حسکه متولد شد، در جوانی به دمشق رفت و در سال ۲۰۰۹ در رشته ادبیات انگلیسی از دانشگاه دمشق فارغالتحصیل شد. پس از آغاز قیام ضد اسد در سال ۲۰۱۱، الشیبانی با الشرع آشنا شد؛ زمانی که هر دو مرد جوان به جبهه النصره وابسته بودند.
زمانی که الشرع پیوند خود را با القاعده قطع کرد و جبهه النصره به «هیئت تحریر الشام» (HTS) تغییر نام داد، الشیبانی به نزدیکترین همپیمان او تبدیل شده بود. او در آن زمان با نام مستعار «زید العطار» شناخته میشد و ریاست دفتر امور سیاسی این گروه را در ادلب بر عهده داشت.
«وسیم نصر»، کارشناس جنبشهای جهادی، از معدود روزنامهنگارانی است که پیش از سقوط اسد با این دو دیدار کرده است. او الشیبانی را اینگونه توصیف میکند: «او شخصیتی بسیار پنهانکار و مرموز داشت، و همین ویژگی او را بسیار کارآمد میکرد. ایدههای روشنی داشت، سوالات مرا میسنجید و قبل از پاسخ دادن، ابتدا پاسخهایش را ارزیابی میکرد. متفکر است، کم حرف میزند و مستقیم به اصل مطلب میپردازد.»
الشیبانی در واقع معمار دیپلماسی هیئت تحریر الشام در دوران گذار بود. او برخلاف دیگر رهبران این گروه، هرگز تحت تحریمهای بینالمللی قرار نداشت و از معدود چهرههایی بود که به خارج از سوریه سفر میکرد و با سازمانهای غیردولتی و نهادهای بینالمللی در تعامل بود. به همین دلیل، پس از به قدرت رسیدن این جریان در دمشق در دسامبر ۲۰۲۴، او صرفاً کاری را ادامه داد که از قبل به انجام آن مسلط بود.
موازنه قوا در دمشق؛ چالش اسرائیل و مسکو
اداره دمشق با ادلب تفاوتهای ساختاری عمیقی دارد. مدیریت کشوری با جامعه چند مذهبی و ۲۵ میلیون نفر جمعیت که با پنج کشور هممرز است، چالشهای سیاست خارجی پیچیدهای دارد. الشرع پس از ورود به دمشق اعلام کرده بود: «ما خواهان صفر کردن مشکلات با همسایگان خود هستیم.»
تلاشهای سوریه برای تنشزدایی، حتی شامل کانالهای غیرمستقیم با اسرائیل از طریق واسطههای غربی و منطقهای در فرانسه، آذربایجان و امارات بود؛ اما این مسیر به دلیل تداوم تحرکات مرزی اسرائیل و ایجاد منطقه حائل در جنوب سوریه پس از سقوط اسد، عملاً به بنبست رسید.
این چالشها دمشق را به سمت یک سیاست خارجی عملگرایانهتر سوق داد. در ژوئیه ۲۰۲۵، سفر الشیبانی به مسکو و دیدار با ولادیمیر پوتین، تعجب محافل دیپلماتیک غربی را برانگیخت؛ چرا که کرملین تا آخرین لحظه حامی سرسخت اسد بود. اما در سوریه جدید، ضرورتها محرک عملگرایی هستند. کارشناسان معتقدند هدف اصلی دمشق از نزدیکی دوباره به روسیه، ایجاد نوعی موازنه قوا در برابر تحرکات اسرائیل است، هرچند دمشق دیگر اجازه نخواهد داد مسکو نفوذ مطلق گذشته خود را در سوریه احیا کند.
مدیریت بحران لبنان و مطالبات ترامپ
یکی از پیچیدهترین پروندههای روی میز الشیبانی، نحوه برخورد با مطالبات دولت ترامپ در قبال لبنان است. واشنگتن در هفتههای گذشته از سوریه خواسته است تا برای خلع سلاح حزبالله لبنان اقدام کند؛ گروهی که در جنگ داخلی سوریه از اسد حمایت کرده بود. اما دمشق تمایلی به ورود به یک جنگ داخلی دیگر در لبنان ندارد.
در همین راستا، سفر اخیر الشیبانی به لبنان سیگنالی کلیدی بود مبنی بر اینکه دمشق مایل است صفحهای جدید و مبتنی بر واقعگرایی در روابط دو کشور بگشاید. دیدارهای او در بیروت شامل گفتگو با «نبیه بری»، رئیس مجلس لبنان و رهبر جنبش امل، و همچنین «ولید جنبلاط»، رهبر باسابقه دروزیها بود.
بنابراین، استقبال پرشور از الشیبانی در طرابلس، فراتر از یک جشن فرامرزی برای جامعه اهلسنت، نمایانگر امیدهای مردمی است که پس از دههها جنگ و مداخله، به دنبال آغاز فصلی جدید از یک «صلح عملگرایانه» با همسایه قدرتمند خود هستند؛ صلحی که الشیبانی معمار اصلی آن به شمار میرود.
۴۲/۴۲
نظر شما