ایران و قطار هوش مصنوعی؛ آیا سوار می شویم؟

چراکه کشورها در حالی با یکدیگر تعامل خواهند داشت که می‏دانند هر حرکتشان ممکن است روزها، هفته ‏ها یا ماه‏ ها جلوتر پیش‌بینی‌شده باشد. چنین تغییر شکلی دنیای کسب‏‌و‏کار و روابط ژئوپلیتیکی را متحول خواهد کرد. هوش مصنوعی به عنوان ابزاری جدید که هنوز بسیاری از وجوه آن ناشناخته است، به هر حوزه‌ای که ورود کند می‌تواند حساسیت‌هایی را برانگیزد و نگرانی‌های را ایجاد کند، اما شاید حساس‌ترین حوزه‌ای که بیم آن می‌رود مضرات هوش مصنوعی در آن بیش از مزایایش باشد، عرصه سیاست است.

با توجه به اهمیت هوش مصنوعی در دنیای امروز و نقش کلیدی آن در آینده بشریت، تعلل در ساماندهی این حوزه می‌تواند تبعات جبران‌ناپذیری برای کشور به همراه داشته باشد. ضروری است که با اتخاذ رویکردی جامع و منسجم، نسبت به یکپارچه‌سازی امور هوش مصنوعی در کشور اقدام شود. طبق آخرین نتایج بدست آمده رتبه ایران از نظر مقالات و تولید علم در رتبه پانزدهم است طبق آخرین نتایج بدست آمده رتبه ایران از نظر مقالات و تولید علم در رتبه پانزدهم است اما در استفاده از هوش مصنوعی در زندگی و فناوری رتبه ۷۷ را دارد که نسبت به دو سال گذشته هیچ تغییری نکرده است. بررسی جامع وضعیت هوش مصنوعی در کشور، مستلزم ارزیابی ابعاد مختلفی همچون تولید علم، فعالیت دانشگاه‌ها و میزان نفوذ این فناوری در زندگی روزمره است.

ایران در عرصه تولید علم مرتبط با هوش مصنوعی، به‌ویژه در حوزه‌های مهندسی و علوم کامپیوتر، پیشرفت قابل توجهی داشته و به رتبه اول منطقه و پانزدهم جهان دست یافته است. این دستاورد نشان از پتانسیل بالای کشور در این حوزه دارد.
با این حال، نکته قابل تأمل اینجاست که رتبه ایران در کاربرد عملی هوش مصنوعی و ادغام آن در فناوری‌ها و زندگی روزمره، به اندازه تولید علم درخشان نیست. این شکاف میان تولید علم و کاربرد عملی، ضرورت توجه بیشتر به تجاری‌سازی تحقیقات و توسعه زیرساخت‌های لازم برای گسترش کاربردهای هوش مصنوعی را نشان می‌دهد.

هوش مصنوعی در مدیریت راهبردی سازمان‌ها به‌عنوان ابزاری برای تصمیم‌گیری هوشمند و بهینه‌سازی فرآیندها شناخته می‌شود. در آینده، سیستم‌های مبتنی بر AI می‌توانند تحلیل‌های پیش‌بینی‌کننده ارائه دهند و به مدیران کمک کنند تا استراتژی‌های مؤثرتری طراحی کنند. بر اساس گزارش Gartner (2023)، تا سال 2026، بیش از 70% سازمان‌های بزرگ از هوش مصنوعی برای تصمیم‌گیری‌های راهبردی استفاده خواهند کرد. در ایران، سازمان‌های بزرگ مانند بانک‌ها و شرکت‌های نفتی در حال استفاده از AI برای تحلیل داده‌های مالی و مدیریت ریسک هستند. با این حال، کمبود نیروی متخصص و مقاومت در برابر تغییرات دیجیتالی از موانع اصلی است. 

آینده هوش مصنوعی در ایران و جهان تفاوت‌های قابل‌توجهی دارد. در جهان، کشورهای پیشرو مانند ایالات متحده و چین با سرمایه‌گذاری‌های عظیم (بیش از 50 میلیارد دلار در سال 2022) در حال توسعه فناوری‌های پیشرفته هستند. در ایران، اگرچه تعداد استارتاپ‌های هوش مصنوعی از 20 مورد در سال 1395 به بیش از 100 مورد در سال 1402 رسیده است (منبع: معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری)، اما تحریم‌ها و کمبود زیرساخت‌ها مانع پیشرفت سریع هستند. آینده هوش مصنوعی در ایران و جهان به همکاری‌های بین‌المللی و سیاست‌گذاری‌های مناسب بستگی دارد. در زیر، فرصت‌ها و چالش‌های هر دو آورده شده است:

• جهان: فرصت: نوآوری سریع، چالش: مسائل اخلاقی.
• ایران: فرصت: نیروی انسانی مستعد، چالش: محدودیت‌های مالی و فناوری.

باید در نظر داشت که آینده هوش مصنوعی ایران به عوامل متعددی مانند سیاست‌گذاری، سرمایه‌گذاری، و همکاری‌های بین‌المللی بستگی دارد. آینده هوش مصنوعی ایران می‌تواند با تمرکز بر استعدادهای جوان و حمایت از استارتاپ‌ها، به رشد اقتصادی و حل مشکلات اجتماعی کمک کند. آینده هوش مصنوعی ایران در صورت رفع موانع تحریم و افزایش بودجه تحقیقاتی، بسیار روشن خواهد بود. آینده هوش مصنوعی ایران نیازمند یک نقشه راه مشخص است که شامل آموزش نیروی انسانی و ایجاد زیرساخت‌های فناوری باشد. آینده هوش مصنوعی ایران همچنین باید با توجه به نیازهای بومی مانند مدیریت بحران‌های طبیعی و بهبود خدمات عمومی طراحی شود.

هوش مصنوعی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین فناوری‌های آینده، تأثیرات عمیقی بر زندگی انسان‌ها، سازمان‌ها، و جوامع خواهد داشت. از پزشکی و آموزش گرفته تا مدیریت راهبردی و زندگی روزمره، این فناوری فرصت‌های بی‌شماری ارائه می‌دهد، اما چالش‌هایی مانند مسائل اخلاقی و نابرابری در دسترسی نیز به همراه دارد. در ایران، آینده هوش مصنوعی نیازمند توجه ویژه به زیرساخت‌ها، آموزش، و سیاست‌گذاری است تا بتوان از پتانسیل‌های آن به بهترین شکل بهره برد. با الهام از دیدگاه‌هایی مانند ایلان ماسک و با تمرکز بر نیازهای بومی، ایران می‌تواند جایگاه خود را در این انقلاب فناوری تثبیت کند. مخاطبان ایرانی باید با آگاهی و آمادگی، در این مسیر گام بردارند تا از فرصت‌های آینده هوش مصنوعی بهره‌مند شوند. با این حال، نکته قابل تأمل اینجاست که رتبه ایران در کاربرد عملی هوش مصنوعی و ادغام آن در فناوری‌ها و زندگی روزمره، به اندازه تولید علم درخشان نیست. این شکاف میان تولید علم و کاربرد عملی، ضرورت توجه بیشتر به تجاری‌سازی تحقیقات و توسعه زیرساخت‌های لازم برای گسترش کاربردهای هوش مصنوعی را نشان می‌دهد.