به گزارش خبرآنلاین، در پیش نشست ارائه مقالات ارائه شده با محور «اربعین حسینی و رسالت نبوی»، چهره های علمی، دانشگاهی و فعالان فرهنگی اربعین در کربلا سخنرانی کردند.
عبدالأمیر العبودی، پیشنهادهای جالبی را برای تیم های فرهنگی و علمی ایرانی فعال در راهپیمایی اربعین مطرح کرد. اینجا
روحالله حریزاوی، قائم مقام و معاون آموزش سازمان تبلیغات اسلامی در سخنانی در کربلا، به تفسیر متفاوتی از موضوع مساله «انتقام» در نسبت با عاشورا پرداخت و تاکید کرد: انتقام صرفاً به معنای تلافی قضایی یا نظامی یا قصاص نیست. اینجا
کریم خانمحمدی، عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) قم با رویکردی جامعهشناسانه به تحلیل نهضت عاشورا، دو الگوی متفاوت حکومت امامتی و حکومت امارتی را تبیین کرد و به تحلیل نگاه جوانان عراقی درباره شرایط ایران پرداخت. اینجا
غیث حسین جاسم، پژوهشگر دانشگاه بابل عراق، چهار کارکرد اجتماعی پیاده روی اربعین را تبیین کرد. اینجا
مصطفی زمانیان، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، چهار کارکرد اصلی و عجیب در پدیده اجتماعی پیاده روی اربعین را تشریح کرد. اینجا
در این گزارش، بخش های مهم سخنان 4 چهره دانشگاهی و فرهنگی دیگر در این پیش نشست را نیز می خوانید:
لازمه گسترش اربعین، پیوند دادن بین تفکر شیعی با اهل سنت
سید حسین حسینی کارنامی، مسئول نهاد رهبری دانشگاه علوم پزشکی مازندران، درباره خلاصه مقاله خود با عنوان «اصول سیره نبوی در پیدایش، پایداری و تداوم شعائر حسینی» سخن گفت که نکات مهم آن عبارتند از:
- در این پژوهش دو گروه از روایات مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته اند و لازمه گسترش این مفهوم، پیوند دادن بین تفکر شیعی با تفکر اسلامی در کل جهان اسلام با توانمندی های عالمان اهل سنت است.
- علامه طباطبایی معتقد است که شعائر الله در آیه 32 سوره حج منحصر در شعائر در حج نیست. پس یکی از شعائر الله، همین راهپیمایی اربعین است.
- ما دو دسته روایات داریم. یک دسته روایاتی که در منابع اهل سنت اشاره به حادثه کربلا و شخص امام حسین (ع) دارد. در این خصوص حداقل پنج روایت را در مقاله خود مورد بررسی قرار داده ام. این روایات ارتباط بین حادثه کربلا و سیدالشهداء را ترسیم و تبیین کرده اند. دسته دوم، روایاتی است که رسالت و وظیفه عمومی جامعه را مشخص کرده اند. این روایات، ما را از وصف تاریخی و بیان روایت تاریخی بیرون می آورد و به آینده نگری و ترسیم امروز می رساند. در این روایاتی که در مقاله خود تحلیل کرده ام، احادیث امام حسین(ع) اند برای نفی مشروعیت حکومت بنی امیه است که بر اساس روایات نبوی به آن استناد کرداند.
- همین نگاه را در اندیشه رهبر شهید می بینیم. ریشه آنچه رهبر شهید بر آن تاکید دارند، حدیث الإسلام محمدی الوجود، حسینی البقاء است که مسیر اندیشه عاشورا تا اربعین و حرکت آن در جامعه امروز ما را بیان می کند.
سلاح کلمه در کربلا و سنت سخنرانیها، مجالس و جلسات حسینی
فریبا علاسوند، استاد دانشگاه در سخنرانی خود، مباحث زیر را مطرح کرد:
- حضرت زینب(س) پس از کربلا، تنها با «سلاح کلمه» و خطبههای روشنگرانه، اجازه نداد دستگاه قدرت، پیام عاشورا را در گوشه تاریخ خاموش کند. نهضت پیامبر(ص)، نهضت آگاهی بود و کتاب، کلمه و قرآن، مهمترین سند حقانیت ایشان در برابر جریان تحریف به شمار میرفت.
- میراث امام علی(ع)، میراث کلمه است؛ بهگونهای که مسعودی حدود یک قرن پیش از تدوین نهجالبلاغه، از حفظ صدها خطبه امام(ع) میان مردم خبر میدهد و جاحظ نیز جمله «قِیمَةُ کُلِّ امرِئٍ ما یُحسِنُ» را نمونهای کمنظیر از بلاغت و زیبایی کلام میداند.
- پیام آگاهیبخشی پیامبر(ص) و امیرالمؤمنین(ع) در عاشورا امتداد یافت. امام حسین(ع) جان خود را فدا کرد تا بندگان خدا را از جهالت، سرگردانی و گمراهی نجات دهد. امیرالمؤمنین(ع) در خطبه شقشقیه مبنی بر اینکه «فَرَأَیتُ أنَّ الصَّبرَ عَلی هاتا أحجی»، صبر را نه صرفاً انتخابی بهتر، بلکه خردمندانهترین راه میدانست زیرا جامعه گرفتار جهل، ظرفیت پذیرش حکومت امام معصوم را ندارد و هرچه آگاهی مردم بیشتر شود، همراهی آنان با ولایت نیز عمیقتر خواهد بود.
- در طراحی الهی کربلا، پس از عاشورا، سکان تبیین این حادثه به حضرت زینب(س) سپرده شد؛ بانویی که از کودکی به خرد و دانایی شناخته میشد و در جریان کربلا، جز «سلاح کلمه» ابزاری در اختیار نداشت. دستگاه قدرت و ثروت میتوانست حادثه کربلا را در گوشه تاریخ خاموش کند، اما خطبهها و روشنگریهای حضرت زینب(س) و امام سجاد(ع)، پیام عاشورا را زنده نگه داشت. سنت سخنرانیها، مجالس و جلسات حسینی نیز امتداد همان جریان آگاهیبخشی و تبیین است.
مدرسه بازسازی اخلاق اسلامی
ناهید دمیرچی، مدیر حوزه علوم اسلامی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه هنر در سخنان خود به نکات زیر اشاره کرد:
- اربعین تنها یک مناسک سوگواری یا یادآور یک واقعه تاریخی نیست، بلکه مدرسهای برای بازسازی اخلاق اسلامی و ارائه الگویی تمدنی برای جامعه دینی به شمار میرود. اربعین حسینی یکی از عمیقترین و گستردهترین جلوههای فرهنگ دینی در جهان اسلام است که از سطح یک آیین سوگواری فراتر رفته و به یک مکتب تربیتی، اجتماعی و تمدنی تبدیل شده است.
- این پژوهش نشان میدهد اربعین در امتداد رسالت پیامبر اسلام(ص)، زمینه احیای ارزشهای اخلاقی و معنوی را در فرد و جامعه فراهم میکند و میتواند نقش مهمی در بازسازی هویت دینی و اجتماعی ایفا کند.
- پیوند اربعین با اهداف بعثت نبوی، تجلی فضیلتهایی همچون ایثار، سخاوت، عفو، کرامت انسانی، تواضع، اخلاص و عدالتخواهی، نقش اربعین در تقویت همبستگی اجتماعی و اخلاق عمومی، جایگاه خانواده و زن در فرهنگ اربعین و همچنین نسبت اربعین با تمدن اسلامی از مهمترین محورهای این پژوهش است. یافتههای این مقاله بر پایه منابع دینی و پژوهشهای معاصر درباره اربعین سامان یافته و نشان میدهد این حرکت عظیم، نه تنها یادآور یک حادثه تاریخی، بلکه مدرسهای برای بازگشت انسان به فطرت، تقویت معنویت و بازتولید اخلاق نبوی در زندگی معاصر است.
- اربعین در حقیقت احیای رسالت نبوی در قالبی تاریخی، اجتماعی و مردمی است؛ چرا که پیامبر اکرم(ص) برای هدایت، تزکیه، کرامت انسانی و عدالت مبعوث شد و امام حسین(ع) این اهداف را در نهضت عاشورا و فرهنگ اربعین در صحنه تاریخ متجلی ساخت.
- اربعین «مدرسه بازسازی اخلاق اسلامی» است. در این مدرسه، مفاهیمی همچون ایثار، سخاوت، عفو، تواضع، اخلاص و عدالتخواهی از سطح شعار فراتر رفته و به تجربهای عینی و زیستی تبدیل میشود.
- نخستین کارکرد آن احیای ارزشهای فردی و معنوی، دومین کارکرد تقویت همبستگی و اخلاق اجتماعی و سومین کارکرد ارائه الگویی تمدنی برای جامعه دینی است.
- بر این اساس اربعین تنها یک خاطره تاریخی نیست، بلکه برنامهای برای امروز و آینده بازگشت انسان به حقیقت خویش و بازسازی جامعه بر پایه اخلاق نبوی است.
- بر اساس بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی، پس از پیروزی انقلاب اسلامی، تشکیل نظام اسلامی، دولت اسلامی و جامعه اسلامی، زمینه برای تحقق تمدن نوین اسلامی و ظهور حضرت ولیعصر(عج) فراهم خواهد شد. امروز در عرصه جهانی ایدئولوژی اسلامی در برابر ایدئولوژی لیبرالیسم، امت اسلامی در برابر جبهه کفر و رهبری اسلامی در برابر نظام سلطه قرار گرفته است و همه مسلمانان وظیفه دارند برای تحقق این آرمانها و تقویت جامعه اسلامی تلاش کنند.
چگونگی تغییر در رفتار اجتماعی انسانها
مسعود معینیپور، رئیس کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی از منظر کنش اجتماعی اربعین، سخنان زیر را بیان کرد:
- مباحثی را که سالهای گذشته در کتابهای «اربعین؛ مدنیت، عقلانیت، معنویت» و «اربعین؛ جهانی دیگر» مطرح کرده بودم، امروز با توجه به تحولات جدید جهان، صورت عینی و اجتماعی پیدا کرده است. سالها پیش تصور نمیکردیم ساختار اجتماعی اربعین، که حول محور امام معصوم(ع) شکل گرفته است، در عصر غیبت نیز بتواند حول محور نایب امام تجلی عینی پیدا کند، اما امروز شاهد تحقق این ظرفیت در جهان اسلام هستیم.
- اگر بخواهیم اربعین را تحلیل کنیم، باید سه سطح تحلیل را از یکدیگر تفکیک کنیم، نخست نگاه تکوینی که به اراده الهی و جایگاه اربعین در نظام آفرینش میپردازد، دوم، نگاه تشریعی که ناظر به احکام، قوانین و مناسک دینی است و سوم، نگاه اجتماعی که تحقق همه این آموزهها را در رفتار و کنش انسانها بررسی میکند.
- آنچه امروز در اربعین مشاهده میشود، نتیجه پیوند همین سه ساحت است، یعنی اراده الهی، نظام تشریع و رفتار اجتماعی انسانها در کنار یکدیگر به خلق بزرگترین اجتماع انسانی جهان انجامیده است.
- بعثت پیامبر اکرم(ص) برای مقابله با انواع جاهلیت بود. پیامبر اسلام(ص) با جاهلیت فکری، جاهلیت در نظام حکمرانی، تعصبات جاهلی و رفتارهای برخاسته از آن مقابله کرد و نهضت امام حسین(ع) نیز ادامه همین مسیر بود.
- امام حسین(ع) جان خود را فدا کرد تا انسانها را از جهل و گمراهی نجات دهد و این مأموریت همچنان در امتداد تاریخ ادامه دارد. خروجی رفع جاهلیت باید در رفتار اجتماعی انسانها نمایان شود. حرکت بر مدار ولایت الهی، ولایت پیامبر(ص)، ولایت امام و در عصر غیبت ولایت نایب امام، همان مسیری است که جامعه اسلامی را به سوی تحقق اهداف الهی هدایت میکند.
- تعبیر «بعثت مردم» از سوی رهبر شهید انقلاب اسلامی از جمله مفاهیم عمیقی است که نشان میدهد تحول اجتماعی زمانی تحقق مییابد که مردم خود به میدان بیایند و نقشآفرینی کنند.
- حرکت عظیمی که در اربعین و همچنین در واکنش ملتهای مختلف به شهادت رهبر انقلاب شکل گرفت، تنها نتیجه یک حادثه نبود، بلکه محصول نظام تربیتی و فرهنگی عاشورایی بود که طی چهار دهه در ایران، عراق، لبنان و دیگر کشورهای محور مقاومت شکل گرفت.
- پیش از اثرگذاری خون شهید، باید نظم تربیتی ایجاد شود، زیرا هر تحول اجتماعی نیازمند تربیت، سازمانیافتگی و شکلگیری مطالبات عمومی است و پس از آن دولتها و ساختارهای سیاسی میتوانند به این مطالبات پاسخ دهند.
- فارابی نخستین شأن حاکم را تربیت جامعه میداند و اگر این نظم تربیتی شکل نگیرد، امکان تحقق یک نظام اجتماعی پایدار وجود نخواهد داشت. در کمتر نقطهای از جهان میتوان دید که ملتهایی با تفاوتهای فرهنگی، قومی و سیاسی، حول محور یک رهبر دینی چنین همبستگی و آرامشی را تجربه کنند. امروز دیگر زمان آن رسیده است که خود را در متن این حرکت مردمی قرار دهیم و اربعین را صرفاً موضوع مطالعه و تحلیل ندانیم، بلکه آن را به عنوان یک الگوی عملی برای آینده جامعه اسلامی مورد توجه قرار دهیم.
- اگر تمدنهای گذشته در کنار رودخانهها و سرزمینهای حاصلخیز شکل گرفتند، تمدن حسینی در دل بیابان و با حرکت انسانها به سوی کربلا شکل گرفته است و تمدن امروز نیز با حضور مردم در عرصه اجتماعی و در متن جامعه شکل میگیرد.
- وظیفه نخبگان آن است که این نظم اجتماعی را کشف و آن را در نظام تعلیم و تربیت، رسانه، فرهنگ و برنامهریزی برای نسلهای آینده جاری کنند، زیرا صرف تحلیلهای تکوینی و تشریعی، بدون حضور در میدان عمل، نمیتواند به استمرار این حرکت بینجامد.
پیشنشست «اربعین حسینی و رسالت نبوی» از مجموعه نشست های علمی پژوهشی کمیته فرهنگی آموزشی ستاد اربعین، پنجشنبه ۸ مرداد 1405 در کربلای معلی برگزار شد.
عکاس: حسین ظهره وند
نظر شما