اصفهان- زلزله خاموش که با زخم کاری بر میراث تاریخی اصفهان خودنمایی میکرد با فروریزشهای سلسلهوار زمین آشکارتر شده است و دیار نصفجهان را در چالههای خودساخته فرو می برد.
به گزارش خبرآنلاین، زیرپای شهر تاریخ و تمدن به قدری سست شده که با یک بارندگی یا ترکخوردگی لوله آب و فاضلاب، زمین فرو میریزد و جاده و خیابان دهان باز میکند.
مهر در خبری نوشت:فروریزشهای سلسلهوار خیابانهای شهر اصفهان که اخبار آن امسال در رسانهها پُرتکرار شده است مساله دیروز و امروز این دیار نیست کمااینکه برخی حوادث فرونشستی آن مسکوت میماند.
فروردین ۱۴۰۱ در پی وقوع چندین حادثه فرونشستی در شهر اصفهان گزارشی با عنوان «تنش زیر پای اصفهان / تکرار حادثه ریزش خیابانها غیرعادی است» منتشر شد که در آن روزها از سوی مسؤولان محلی مورد تردید و انکار قرار گرفت و به جای چارهاندیشی و اقدام عاجل، بر معلول که ترکخوردگی لولههای فرسوده آب و فاضلاب بود، به عنوان عامل حوادث فروریزش خیابانها تاکید شد.
۹ حادثه فروریزش زمین در شهر اصفهان طی ۲ ماه
این روزها اما مسؤولان اصفهانی به تأثیر فرونشست زمین بر ترکخوردگی لولهها و تأسیسات و فروریزشهای سریالی خیابانهای اذعان میکنند. در همین ارتباط مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان با اشاره به وقوع ۹ مورد حادثه شکستگی لولههای آب و فاضلاب در کلانشهر اصفهان و فروریزش خیابانهای این شهر از ابتدای سال جاری تاکنون، به خبرنگار مهر میگوید: باید توجه داشت که فرونشست زمین این شرایط را تشدید کرده است.
قدمت شبکه فاضلاب شهری اصفهان به ۶۶ سال و طول این شبکه به بیش از سه هزار و ۶۰۰ کیلومتر میرسد. منصور شیشه فروش با اشاره به فرسودگی شبکه آب و فاضلاب اصفهان میافزاید: از ۳۰۰ کیلومتر خطوط فاضلاب فرسوده کلانشهر اصفهان ۴۴ کیلومتر آن در اولویت بازسازی بوده و نیاز است وزارت نیرو اعتبارات ویژه در راستای تسریع بازسازی خطوط فرسوده فاضلاب اصفهان را تأمین کند.
فرونشست نامتقارن عامل تنش بر زیرساختهای شهری اصفهان
اما علی بیتالهی رئیس بخش زلزله و خطرپذیری تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی در واکنش به وقوع ۹ مورد فروریزش زمین در شهر اصفهان طی ۲ ماهه گذشته، اظهار میکند: فروریزشهای سریالی اصفهان به هر دلیلی مانند آبشستگی ناشی از گسیختگی لولههای آب و یا فرسایشهای تونلی و … باشد، بدون تردید عامل اصلی و اولیه آنها فرونشست زمین و به ویژه وجود گرادیان بالای فرونشست زمین در سراسر محدوده اصفهان است.
وی میافزاید: فرونشست زمین و مهمتر از آن فرونشست نامتقارن زمین موجب وارد آمدن تنش به زیرساختها نظیر لولههای آب شده و موجب انحنا و در نهایت گسیختگی آنها میشود و در نهایت آبشستگی ناشی از گسیختگیهای لولهها که خود ناشی از فرونشست گسترده زمین در کلانشهر اصفهان است، منجر به فروریزشهای سانحهزا و خطرناک در اصفهان میشود.
فرونشست زمین ۶۰۲ دشت کشور را تهدید میکند، در این میان دشت اصفهان- برخوار که کلانشهر اصفهان در آن واقع شده است بنا به گفته کارشناسان سازمان زمین شناسی کشور شرایطی فوق بحرانی و خطرناک دارد. خطرناک اعلام شدن وضعیت فرونشست دشت اصفهان- برخوار در بین سایر دشتها، به دلیل واگرایی خاک آبخوان و فرآیند نامتقارن فرونشست اصفهان است در حالی که مراکز جمعیتی بسیار و صنایع متعددی بر روی آبخوان اصفهان مستقر است.
۸۰۰ هزار واحد مسکونی در شهر اصفهان روی خط فرونشست
طبق برآوردها جمعیتی بالغ بر ۲ میلیون و ۳۰۰ هزار نفر و حدود ۷۵۰ هزار تا ۸۰۰ هزار واحد مسکونی در شهر اصفهان در زون خطر فرونشست هستند؛ علاوه بر این اِلمانهای ساختمانی، تأسیسات و زیرساختها و آثار تاریخی ارزشمند این شهر بر اثر فرونشست زمین دچار آسیب میشود و دهها پمپ بنزین و گاز، بیمارستانها، هتلها، ایستگاههای آتشنشانی و مراکز دولتی، صنعتی، پزشکی، و صدها مدرسه و مسجد در اصفهان با خطر فرونشست و فروچاله روبرو است.
نرخ فرونشست سالانه دشت اصفهان- برخوار بین ۱۵ تا ۲۰ سانتیمتر اعلام میشود که این عدد پنج برابر میانگین جهانی است. آبخوان اصفهان در حالی سالانه یک متر اُفت سطح آب دارد و تا ۲۰ سانتیمتر فرو مینشیند که چهار میلیمتر نشست زمین در سال در جهان بحران آب نامیده میشود. بنا بر مطالعات انجام شده از سال ۱۳۶۰ تاکنون بیش از سه میلیارد مترمکعب آب از منابع زیرزمینی دشت اصفهان- برخوار تخلیه شده و این در حالی است که این دشت از سال ۴۵ شمسی در لیست دشتهای ممنوعه بوده است.
در دشتهایی که ممنوعه اعلام میشود با توجه به افت سطح آب زیرزمینی در آنها اجازه حفر چاه جدید داده نمیشود و برداشتها باید طبق قوانین تعیین شده، انجام شود.
این در حالی که به رغم ممنوعه بودن دشت اصفهان- برخوار از دهه ۶۰ تاکنون هزاران حلقه چاه با مجوز و بدون مجوز در این دشت حفر شده است. چاههای عمیق و نیمه عمیقی که شیره جان زمین را میمکند.
بر اساس آمار یکهزار و ۴۸۰ حلقه چاه غیرمجاز و چهار هزار و ۸۰۰ حلقه چاه مجوز دار در دشت اصفهان -برخوار وجود دارد که بسیاری از آنها از جمله چاههای حریمی از زمان خشکیدن رودخانه زایندهرود و کاهش منابع آب سطحی حفر شدند.
به رغم هشدارهای کارشناسان درباره وضعیت وخیم فرونشست اصفهان طی سالهای اخیر اما در عمل اقدام عاجلی برای کنترل این سرطان بدخیم نشده است.
کنترل فرونشست اصفهان در بنبست انکار و تعویق
در این ارتباط بهرام نادی عضو هیأت علمی دانشکده مهندسی عمران و ژئوتکنیک دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجفآباد به خبرنگار مهر میگوید: نبود وحدت رویه برای کنترل فرونشست در اصفهان یک مساله حاکمیتی است و با وجود هشدارها و مطالعات طی سالهای اخیر، قاعدتاً میبایست به این نتیجه میرسیدیم که برای این پدیده دنبال راه حل باشیم.
وی میافزاید: به نظر میرسد که یکی از روشهای مدیران در برابر این پدیده در اصفهان راهحل تعویق است زیرا هیچ اقدامی برای کنترل فرونشست شروع نشده است در حالی که میدانیم اتفاقی که رخ میدهد چیست و علتها و راهکارهای آن مدلسازی شده، فرونشست از عواملی است که میتواند بر شکستگی لولهها تأثیر گذار باشد و میدانیم که افت سطح آب زیرزمینی سبب فرونشست میشود.
عضو کارگروه تخصصی فرونشست اصفهان تصریح میکند: بنابراین برای رفع این معضل از منشأ، راه حل این است که فکری به حال مدیریت و نگهداری منابع آب زیرزمینی شود در حالی که متأسفانه چنین اقدامی نمیشود یا اگر شده باشد درخور مشکل نیست.
نادی با بیان اینکه حل مساله فرونشست یک دیدگاه کلان نیاز دارد، خاطرنشان میکند: یک دیدگاه ملی و حاکمیتی لازم است که این معضل را حل کند زیرا متأسفانه بسیاری از مناطق در ایران درگیر فرونشست هستند.