ازسال 1380مجموعه ای تالیفی –ترجمه باعنوان حکومتداری خوب را آغاز کردم که در سال 1385به پایان رسید اما به دلایلی (مالی)مجال چاپ نیافت،این مجموعه اکنون به دلیل انتخاب برخی رویه ها و مثال ها از حکومتداری خوب ممکن است قدیمی شده باشد،امابا توجه به اینکه ادبیات حکومت داری خوب به شکل جامع کماکان معرفی نشده است ،لذا مباحث نظری آن جامع و کامل است.من معتقدم برای رسیدن به شرایط ایده آل حکومتداری خوب بر مبنای اخلاقی می توان از منابع ارزشمند و غنی اخلاقی مانندقرآن به عنوان نور راه و نهج البلاغه نیز استفاده کرد ،زیرا سراسر اسلام مترادف با اخلاق است و لذا این مجموعه را به صورت مسلسل در وبلاگم قرار می دهم تا شاید مورد استفاده پژوهشگران و دانشجویان علاقمند قرار گیرد و البته استفاده با ذکر منبع و نویسنده بلامانع است.
پیشگفتار
مدل حکومتداری خوب تنها مجموعهای از شاخصهاست که با آنها میتوان ارزیابی نسبی از موقعیت یک کشور بدست آورد. ادبیات حکومتداری خوب امروزه با فعالیتهای سازمانهای بینالمللی (سیاسی، اقتصادی و فرهنگی) درهم آمیخته است. البته در حوزه حکومت و سیاست نمیتوان همه تصمیمها و تصمیمسازیها را مطلق و بدون نقص پنداشت، چه اینکه امروزه بسیاری از تصمیمهای مربوط به پروژه نئولیبرالیسم که از مراجع اقتصادی بینالمللی مانند صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی ناشی میشود در بسیاری از حوزهها شکست خورده و برخی کشورها را دچار بحران بدهی و نابسامانی در اقتصاد ساخته است، اما در برخی حوزهها نیز موفق بوده است. حتی میتوان فساد در ساختار این سازمانها را مشاهده کرد. اما آنچه بدیهی است اینکه انسانها در سراسر جهان همواره در تلاش برای بهبود زندگی خود هستند، هر چند قدرتهای بزرگ و صاحبان قدرت و ثروتی که حول سرمایهداری مرکز گردهم آمدهاند، سعی کنند از این تلاشها در جهت منافع خود بهره بگیرند. در واقع ملتهای ضعیف و فاقد تکنولوژی و سرمایه و فرد فرد انسانهایی که در این کشورها زندگی میکنند مؤظفند از درون همین نظام سرمایهداری الگوهای مطلوب و تئوریهای شایسته را اخذ و نقایص و کاستیهای آن را دفع کنند. جهان اسلام امروزه به عنوان بخشی که همواره تحت سلطه تکنولوژیک غرب قرار داشته است در فعالیتی فراگیر و طاقتفرسا باید به بیداری دست یابد و این امر ممکن نیست مگر با بومیسازی آنچه از غرب صادر میشود.
مطالب پیشرو گردآوری و ترجمه و تلخیص متونی درباره حکومتداری خوب است که طی چند سال انجام شده است.
برخی مراکز پژوهشی و سازمانها در داخل کشور در این باره مطالعاتی داشتهاند و برخی از آن ها واژه حکمرانی خوب را برای Good governence برگزیدهاند اما با توجه به اینکه حکمرانی نوعی روند اقتدارگرایی را در زبان فارسی به ذهن متبادر میکند، من ترجیح دادم از واژه حکومتداری خوب استفاده کنم.
مقدمه
حکومتداری خوب ترجمه واژه Good governance است. از آغاز دهه 1990 میلادی بخشهای پژوهشی و مطالعاتی سازمان ملل متحد و سایر سازمانهای غیرحکومتی به تبیین مفهوم مذکور پرداختهاند. حکومتداری خوب بیشتر معطوف به ایجاد نظامهای مدیریت خوب با مساعدت مردم در قالب «نهادهای عمومی» و با جهتگیری ضد فساد است و دارای عناصر مهمی چون پاسخگویی، مسئولیتپذیری، شفافیت در امور مالی و… میباشد. یکی از جهتگیریهای مهم حکومتداری خوب ایجاد شهری مطلوب از منظر مدیریت شهری برای شهروندان است.
در حال حاضر مفهوم حکومتداری خوب در عرصه سیاست داخلی کشورها اهمیت فراوان یافته و در کنار سایر مفاهیم کارکردی و اجرایی مورد توجه جدی قرار گرفته است و به لحاظ بینالمللی نیز از شاخصهای مهم ارزیابی دولتها قلمداد میگردد. البته این توضیح لازم است که جمهوری اسلامی ایران به لحاظ سه دهه تجربه در امر حکومتداری تجربیات بسیار سودمندی در نگرشهای مردم سالاری دینی یافته است و سراسر مدیریت حکومتی بر مبنای انتخاب مردم میباشد و این نوشته تنها معرفی ادبیات حکومتداری در عرصه جهانی است.
امید است کتاب پیشدرآمدی نیکو و بسترسازی مناسب برای زدودن فقر، فساد و تبعیض از ساخت سرزمین ایران باشد که شعار جدی مقام معظم رهبری نیز هست. آنجا که گفتهاند: «مبارزه با سلطه هم یکی از وظایف دولت اسلامی است، نظام سلطه، نظامی است که مثل بختک سنگینی روی پیکر جامعهی بشری میافتد – و افتاده است – و او را نابود میکند و از بین میبرد. این نظام سلطه دو طرف دارد. سلطهگر و سلطهپذیر. با این نظام باید مبارزه کرد. مبارزهاش هم با شمشیر نیست. مبارزهاش با عقل، با کار حرفهای سیاسی و با شجاعت در میدانهای لازم و متناسب خودش است.»
فصل اوّل
تبیین مفهوم حکومتداری خوب
حکومتداری خوب چیست؟
حکومتداری خوب روندی است که به موجب آن «نهادهای عمومی»1برای هدایت امور زیر توانمند گردند:
ـ مسایل عمومی جامعه؛
ـ مدیریت منابع عمومی؛
ـ ضمانت برای تحقق حقوق بش