خبرآنلاین - فاطمه غریبی: جوزپ بورل، مسئول سابق سیاست خارجی و امنیتی اتحادیه اروپا، هشدار داده است که واشنگتن دیگر متحد اصلی اروپا نیست و اتحادیه اروپا در حال تجربه فصل جدیدی است که نشان میدهد باید دفاع خود را با ابزارها و توانمندیهای خود تضمین کند. همزمان، مته فردریکسن، نخستوزیر دانمارک، در واکنش به اظهارات اخیر دونالد ترامپ درباره ضرورت تصرف گرینلند توسط آمریکا، هشدار داد که هرگونه حمله یا الحاق این جزیره خودمختار «پایان همه چیز» خواهد بود و در صورت وقوع، ناتو عملاً از موضوعیت خارج میشود.
سهراب سعدالدین، پژوهشگر مسائل اروپا، در گفتوگو با خبرآنلاین، تهدیدهای ترامپ علیه گرینلند را نمونهای از نادیدهگرفتن نقش و منافع اروپاییها میداند. به گفته او، ترامپ قوانین و ساختار حقوقی نظام بینالملل را نقض میکند، اروپاییها را به عنوان قدرتهای بزرگ به حساب نمیآورد و رفتارش نسبت به اروپا نه شبیه یک متحد، بلکه شبیه یک «گماشته» است.
سعدالدین تأکید میکند که اقدامات ترامپ خلاف منافع اروپا است و احتمال دارد یکباره شاهد یک اقدام عجیب و غیرمنتظره درباره گرینلند باشیم. او همچنین خاطرنشان میکند که واگرایی میان اروپا و آمریکا به بالاترین حد خود رسیده است و اروپای بدون آمریکا توان کنش مستقل و دفاع مستقل از خود در نظام بینالملل را ندارد.
در ادامه متن کامل گفت و گوی «خبرآنلاین» را با سهراب سعدالدین، تحلیلگر مسائل اروپا، مطالعه میکنید.
*** به نظر شما واکنش اروپا به اقدام اخیر ایالات متحده در ونزوئلا چه خواهد بود؟ آیا اروپا از این اقدامات حمایت میکند یا با آن مخالف است؟ آیا اساساً اروپاییها در جریان این تصمیم قرار داشتهاند و مورد مشورت واقع شدهاند؟ از منظر اروپا، پیامدها و عواقب چنین اقدامی چگونه ارزیابی میشود و این موضوع چه جایگاهی در محاسبات و منافع کلی اروپا دارد؟
اروپا اساساً نه طرف مشورت قرار گرفته است نه اینکه چه موضعی اتخاد میکند-حمایت یا مخالفت-محلی از اعراب دارد. اگر بخواهم از زاویه نگاه اروپاییها این اقدام ترامپ را تحلیل کنم-اقدامی که عملاً به حمله و ربودن رئیسجمهور یک کشور تعبیر میشود-میتوانم دو یا سه نکته را مطرح کنم.نکته نخست این است که ترامپ در حال نقض قوانین حقوق بینالملل و اساساً برهم زدن ساختار حقوقی نظام بینالملل است؛ ساختاری که اروپاییها از آن برای نقشآفرینی در عرصههای مختلف استفاده میکردند، چراکه در حوزه قدرت سخت، دستکم تا امروز، توانمند نبودهاند و بیشتر از ابزارهای حقوقی و هنجاری بهره میبردند و برای خود نقش ایجاد میکردند.
ترامپ معتقدند چین، آمریکا و روسیه سه قدرت بزرگ جهان هستند که باید دنیا را با هم تقسیم کنند
نکته دوم این است که این اقدام یک سابقه بسیار خطرناک ایجاد میکند؛ سابقهای که پیامدهای جدی به همراه دارد. در حال حاضر تهدیدی هم علیه گریلند وجود دارد و به نظر میرسد که ترامپ درباره آن جدی است. او در حال توجیه این اقدامات با استناد به ملاحظات امنیتی ملی آمریکا است؛ میگوید روسیه و چین در گرینلند حضور دارند و این برای آمریکا و کانادا تهدیدآمیز است. این ایجاد سابقه و مسائلی که مطرح است، اروپاییها را نگران میکند و اگر حمله یا الحاق گرینلند صورت بگیرد، ناتو عملاً از موضوعیت خارج میشود.
اساساً اروپاییها را قدرتهای بزرگ به حساب نمیآورد و معتقد است تنها دو یا سه قدرت بزرگ در جهان وجود دارند؛ آمریکا و با فاصله از آن، چین و تا حدی روسیه. ترامپ معتقد است که این سه قدرت باید با یکدیگر توافق کنند و جهان را به حوزههای نفوذ خود تقسیم کنند. او نیمکره غربی را متعلق به آمریکا میداند
نکته سوم به رویکرد کلان ترامپ بازمیگردد. او اساساً اروپاییها را قدرتهای بزرگ به حساب نمیآورد و معتقد است تنها دو یا سه قدرت بزرگ در جهان وجود دارند؛ آمریکا و با فاصله از آن، چین و تا حدی روسیه. ترامپ معتقد است که این سه قدرت باید با یکدیگر توافق کنند و جهان را به حوزههای نفوذ خود تقسیم کنند. او نیمکره غربی را متعلق به آمریکا میداند، به راحتی به کشورها حمله میکند، علیه گرینلند ادعاهایی را مطرح میکند و اصلا اروپاییها را وارد بازی نمیکند.
مسئله اوکراین نیز یکی از روشنترین مصادیق این نگاه است؛ جایی که عملاً گزینهای پیش روی اوکراین گذاشته شد که یا باید آن را امضا کند یا نکند، بدون آنکه نظر اروپاییها برای واشنگتن اهمیت یا احترامی داشته باشد.
بر این اساس، به نظر میرسد از زاویه نگاه اروپاییها و در چارچوب منافع اروپا، اقداماتی که ترامپ انجام میدهد، خلاف منافع اروپا است.
باید منتظر یک اقدام عجیب و غیرمنتظره در مورد گریلند باشیم
*** با توجه به نکاتی که خودتان اشاره کردید و همچنین اظهارات ترامپ مبنی بر اینکه آمریکا به دلایل امنیتی به گرینلند نیاز دارد، به نظر شما چه سرنوشتی در انتظار این جزیره است؟ در حال حاضر چه نگرانیهایی در اروپا نسبت به وضعیت گرینلند وجود دارد؟
گرینلند بخشی از قاره اروپا و بخشی از سرزمین یک کشور مستقل اروپایی است. اروپایی که خودش را متحد درجه یک آمریکا میدانست و عملاً تضمین امنیت، تمامیت ارضی و حمایت نظامیاش را بر عهده آمریکا گذاشته بود، در حال حاضر با تهدید ارضی از جانب این کشور مواجه شده است. همین موضوع بهتنهایی داستان قابلتوجهی است. از طرف دیگر، بحث ناتو هم مطرح میشود؛ اینکه اساساً اینجا نقش ناتو چیست. کشوری که بنیانگذار ناتو است و عضو ناتو محسوب میشود، به نوعی به قلمرو سایر اعضا تجاوز میکند و سؤال این است که در چنین شرایطی چه کشوری باید از کشور دیگر دفاع کند.
اروپاییها بسیار نگران هستند و درباره گرینلند و اینکه چه اتفاقی ممکن است بیفتد، سابقه رفتاری ترامپ به ما نشان میدهد که احتمال دارد یکباره شاهد یک اقدام عجیب و غیرمنتظره از سوی او باشیم.
به نظر من، اروپاییها بسیار نگران هستند و درباره گرینلند و اینکه چه اتفاقی ممکن است بیفتد، سابقه رفتاری ترامپ به ما نشان میدهد که احتمال دارد یکباره شاهد یک اقدام عجیب و غیرمنتظره از سوی او باشیم.
*** در همین رابطه، نخستوزیر دانمارک، مته فردریکسن، هم صحبت کرده و گفته بود که حمله نظامی آمریکا به کشوری که عضو ناتو است، به معنای پایان همهچیز خواهد بود. به نظر شما سرنوشت روابط اروپا و آمریکا به چه سمتی میرود؟
در سالهای اخیر رابطه اروپا و آمریکا روزبهروز به سمت واگرایی رفته است. این روند محدود به دوره ترامپ هم نیست، اما در دوره ترامپ با یک شتاب عجیبوغریب، واگرایی تشدید شده و به بالاترین حد خودش رسیده است. با توجه به مؤلفههایی که امروز مشاهده میکنیم، به نظر میرسد حداقل تا زمانی که ترامپ بر سر قدرت است، این روند ادامه خواهد داشت. دلیل آن هم همان نکتهای است که عرض کردم؛ اینکه ترامپ اساساً اروپا را قدرتی نمیداند که لازم باشد ملاحظاتش را در نظر بگیرد.
ترامپ با اروپا مثل گماشتهها رفتار میکند
*** یکی از مصادیق این واگرایی، مسئله اوکراین است. دیگر در چه حوزههایی این واگرایی قابل ملاحضه است؟
بله یکی از مصادیق آن اوکراین است که برای اروپا تهدیدی وجودی و برای آمریکا مسئلهای قابل معامله است. علاوهبر آن، مسائل تجاری، مسائل مربوط به زنجیره تأمین، تکنولوژی و مقررات مربوط به حوزههای دیجیتال است. اگر در هرکدام از این حوزهها نگاه کنیم، شکاف بین اروپا و آمریکا بسیار عمیق است.
*** مسئول سابق سیاست خارجی و امنیتی اتحادیه اروپا، جوزپ بورل، گفته است که آمریکا دیگر متحد اروپا نیست. نظر شما درباره گفته ایشان چیست و آیا اروپا اکنون میتواند مستقل از آمریکا از خود دفاع کند؟
کشوری که بنیانگذار ناتو است و عضو ناتو محسوب میشود، به نوعی به قلمرو سایر اعضا تجاوز میکند و سؤال این است که در چنین شرایطی چه کشوری باید از کشور دیگر دفاع کند.
این گفته آقای بورل کاملاً به نظر من درست و منطقی است. رفتاری که آمریکا با اروپا میکند، رفتاری است که با گماشته میکنند. میگوید هرکاری بهت میگویم انجام بده و من هر وقت دلم خواست میآیم و هر اقدامی را انجام میدهم. بنابراین اساساً رفتاری که آمریکا با اروپا میکند، رفتار یک متحد نیست.
درباره بخش دوم سؤال شما هم باید گفت که اروپا توانمندیهایی در حوزههای مختلف دارد، اما اگر منظور شما این است که اروپای بدون آمریکا توان کنش مستقل و دفاع مستقل از خود را در نظام بینالملل دارد، پاسخ من منفی است. اروپاییها چنین توانی ایجاد نکردهاند، چون همیشه به حمایت آمریکا دل بسته بودند و از بابت آن مطمئن بودند.
۴۲/۴۲
نظر شما