به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، پاسخ به سؤالِ یک پرسشگر از مرکز پاسخگوئی به سوالات دینی ارائه شده است:
پرسش:
در گزارشهای تاریخی تعامل و رفتار معصومان علیهمالسلام با بیماران چگونه بود؟
پاسخ:
در تعامل با بیماران، از جمله أجر اخروی عیادت از بیمار و ثواب فراوان پرستاری از بیماران، احادیث فراوانی از ناحیه حضرات معصومین علیهمالسلام صادر شده است. اما گزارشهای تاریخی و احادیثی که به نوعی تاریخ و سیره اهلبیت علیهمالسلام را بازگو کردهاند، حاکی از آن است که خود نیز به این امر اهتمام داشته و ضمن انجام این فریضه دیگران را نیز به آن توصیه میکردند. در نوشتار ذیل به برخی از این گزارشها و احادیث تاریخی اشاره خواهد شد.
متن اصلی پاسخ
عیادت و پرستاری از بیماران
الف. عیادت از بیماران
عیادت از بیمار از آموزههای دین اسلام است و ریشه آسمانی دارد و حتی جبرئیل امین نیز به عیادت میرفت. امام صادق علیهالسلام فرمود:
«پیامبر صلیاللهعلیهوآله گرفتار تب شد، جبرئیل به عیادت حضرت آمد و خواند: به نام خدا تو را از هر بیماری رنجآوری شفا میدهم به نام خدا که خدا شفابخش است، به نام خدا بگیر شفا را، به نام خداوند رحمان و رحیم (قسم به منزلگاه ستارگان) که به اذن خدای متعال خوب شوی.»(۱)
۱. عیادت کردن از بیمار در عمل و بازگو کردن اجر اخروی آن
سیره پیامبر صلیاللهعلیهوآله در عنایت به عیادت از مریض تا بدانجا بود که هرگاه یکی از اصحاب خود را سه روز نمیدیدند، حال او را جویا میشدند، آنگاه اگر در سفر بود، دعایش میکردند و اگر در شهر بود به دیدارش و اگر مریض بود، به عیادتش میرفتند.(۲)
پیامبر صلیاللهعلیهوآله به بیماران در مقابل صبر بر بیماری وعده اجر اخروی میداد. یکی از صحابه حضرت به نام اُمّ علاء میگوید: هنگامی که بیمار بودم، پیامبر به عیادتم آمد و فرمود:
«ای ام علاء مژدهات باد! چراکه بیماری مسلمان، چیزی است که خدا به خاطر آن، گناهان او را از میان میبرد، آنسان که آتش، ناخالصیهای طلا و نقره را از بین میبرد».(۳)
۲. عیادت همراه با هدیه
در سیره اهلبیت علیهمالسلام است که دست خالی به عیادت بیمار نمیرفتند. «عدهای از اصحاب امام صادق علیهالسلام به عیادت بیماری میرفتند، حضرت پرسید: کجا میروید؟ گفتیم به عیادت فلان؛ فرمود بایستید! ایستادیم، فرمود: آیا سیب یا گلابی یا کمی عطر یا یک قطعه عود، برای هدیه برداشتهاید؟ گفتیم نه چیزی از اینها همراه ما نیست، فرمود: مگر نمیدانید که بیمار از هر چیزی که برایش برده شود، احساس راحت میکند.»(۴)
۳. عیادت از مخالفین
در منابع آمده است که پیامبر صلیاللهعلیهوآله به عیادت بیماران میرفت و حتی از دشمنان خود نیز عیادت میکرد. در گزارشها آمده است که مردی یهودی بود که هنگام عبور رسولالله (صلیاللهعلیهوآله) خاکروبه (خاکستر) بر سر و صورت حضرت میریخت. این برنامه هر روز ادامه داشت تا اینکه روزی پیامبر صلیاللهعلیهوآله از آن کوچه گذشتند، ولی خبری از مرد یهودی نبود، وقتی حضرت علت را جویا شد، اصحاب پاسخ دادند؛ خدا را شکر آن مرد یهودی مریض شده و در بستر بیماری است! حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله به طرف منزل یهودی رفت و همسر یهودی درب را باز کرد. حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله فرمود: به عیادت همسرت آمدهام! رسولالله صلیاللهعلیهوآله وارد خانه شدند و کنار بستر آن مرد نشستند و با او احوالپرسی کردند، و هیچگونه کنایهای به آن مرد نزدند. مرد یهودی که از رفتار پیامبر صلیاللهعلیهوآله تعجب کرده بود، پرسید: این برخورد شما، جزو دین اسلام است یا از اخلاق شخصی شما است؟ حضرت محمد صلیاللهعلیهوآله پاسخ دادند: جزء دین اسلام است! آن مرد همانجا مسلمان شد.(۵)
در سیره امیرالمومنین علی علیهالسلام نیز عیادت از زید بن ارقم است. زید با آنکه در جریان غدیر خم نیز حضور داشت آمدند و از او گواهی خواستند؛ ولی چون او از طرف حکومت برای خود احتمال خطر میداد از بیان حقیقت و جریان غدیر خودداری کرد. بعد از گذشت مدّتی، همین شخص مریض شد و در بستر بیماری افتاد، وقتی امیرالمؤمنین علیّ علیهالسلام شنید که زید بن أرقم مریض حال است به عیادت و دیدار او آمد. همین که زید بن ارقم چشمش به جمال نورانی حضرت افتاد، گفت: مرحبا به امیرمؤمنان، که از من عیادت مینماید، با این که وی ما ر