به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، این گزارش تحلیلی، نگاهی متفاوت به چالش حجاب در گذر از تاریخ تا امروز دارد.
بنابر روایت حوزه، متاسفانه امروزه شاهد کمرنگ شدن حجاب، عفاف و حیا در اماکن عمومی هستیم و این مسئله، ریشه در عوامل مختلف فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی دارد و نمیتوان تنها زنان را مقصر آن دانست؛ چراکه مردان نیز نقش مهمی در حفظ حجاب و عفاف جامعه ایفا میکنند؛ به همین دلیل گفتوگویی را ترتیب دادیم با حجتالاسلام محمد مهدی ابراهیمپور تا به بررسی این موضوع بپردازیم.
قانون حجاب در زمان نبی مکرم اسلام (ص) و حضرت أمیرالمؤمنین علی (علیه السلام) به چه صورت بوده و چگونه اجرا می شده است؟ همچنین برای ما بفرمایید در بحث بیحجابی، کدام یک از دو عامل غیرت مردان و عفت زنان بیشتر مورد توجه قرار میگیرد؟
بسمالله الرحمن الرحیم
بحث تکلیف هم برای زنان، هم برای مردان، هم برای آحاد جامعه و هم برای حاکمیت مطرح است، اما نکته مهم این است که اگر میخواهیم بحث حجاب را از دیدگاه حاکمیت بررسی کنیم و آن را با حاکمیت در زمان امیرالمومنین یا در زمان حضرت رسول (ص) مقایسه کنیم، باید تفاوتها و موقعیتها را نیز در نظر بگیریم.
حجاب، درست است که یک حکم و تکلیف شرعی است، اما شرایط در زمان حکومت پیامبر (ص)، امیرالمومنین (ع) و حتی فرصت اندک امامت امام حسن (ع)، و پس از آن، بقیه ائمه اطهار کاملاً متفاوت بوده است.
در مکه که حضرت رسول (ص) حضور داشتند، بحث حکومت مطرح نبود و حکومتی تشکیل ندادند تا بگوییم وضعیت حجاب در آن زمان چگونه بود؛ اصلاً حکومتی وجود نداشت و مهمتر از آن، حکم حجاب هنوز تشریع نشده بود.
و وقتی که حضرت به مدینه هجرت کردند، در پنج شش سال اول، با اینکه حکومت تشکیل شده بود، آیات حجاب نازل نشده بود؛ یعنی وجوب پوشش برای زنان از جانب دین نرسیده بود. بعد از آن هم که حجاب تشریع شد، شرایط و دلدادگی مردم به پیامبر (ص) به گونهای بود که بحث به اینجا کشیده نمیشد که حضرت بخواهند برخوردی با زنان بدحجاب (یا اصطلاحاتی که الان به کار میرود) داشته باشند.
در زمان امیرالمومنین (ع) نیز پس از پیامبر (ص) و شهادت حضرت، ایشان بیست و پنج سال خانهنشین بودند و حکومت در دست امیرالمومنین (ع) نبود.
اگر در این دوران اتفاقاتی افتاده و خلفای ثلاثه عملی انجام دادهاند، متأسفانه نباید به پای دین و تشیع نوشته شود؛ اما در زمان حکومت امیرالمومنین (ع)، طبق روایتی که حضرت به کوفه آمدند و فرمودند: «ای اهل عراق! به من خبر رسیده که زنانتان در گذرگاهها با مردان برخورد میکنند آیا حیا نمیکنید؟!» یا در نقل دیگری آمده: «آیا شرم نمیکنید و غیرت نمیورزید که زنانتان به بازارها میروند و با مردان برخورد میکنند.»
پس حضرت تازه وارد کوفه شده بودند؛ یعنی این موضوع مربوط به بدو ورود حضرت به کوفه است و هنوز استقرار حکومتی که میگوییم، شکل نگرفته بود.
این دسته از روایات در واقع توصیه و تذکر میدهند و بسیاری از حرکات و رفتارهای حکومت، جنبه اعمال قانون ندارد، بلکه صرفاً توصیه، سفارش اخلاقی و امثال اینها هستند.
لذا این دسته از روایات که در قالب توصیههای اخلاقی به زنان گفته میشود که صورت خود را از دید نامحرم پوشش دهند، همانطور که به زنان توصیه میشود حجاب را رعایت کنند، به مردان نیز خطاب شده است که مراقب اهل و عیال خود باشند و در حفاظت و نگهداری خانواده خود کوشا باشند.
این توصیهها، هم برای زنان و هم برای مردان است؛ اما دربارهی روایاتی که برای مردان صادر شده، باید اشاره کرد که در کنار آنها، دستوراتی دیگر نیز وجود دارد که مربوط به حجاب و پوشش زنان است و اهمیت حفظ احترام و جایگاه زن مسلمان را مورد تأکید قرار میدهد.
همچنین، این مسئله به بحث احترام زن مسلمان و جایگاهی که او در اسلام دارد مرتبط است؛ موضوعی که باید به آن توجه ویژهای داشت. برخی روایات هم هستند که به ضرورت رعایت حجاب و پوشش برای جلوگیری از فساد اجتماعی اشاره میکنند.
این دسته از روایات، نمیتوانند صرفاً از منظر حاکمیت و اعمال قانون تفسیر شوند و نمیتوان تنها بر اساس آنها استدلال کرد که چون خطاب این آیات و روایات به مردان است، پس همه مسائل باید توسط مردان حل و فصل شود. در واقع، این روایات، جنبهی توصیههای اخلاقی دارند و نباید آنها را به عناوین قانونی و حکومتی تقلیل داد.
محدودیتهای حاکمیت و چالشهای اجرا