به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، محمد الحمامصی در گزارشی به بررسی تحول تفسیر قرآن و گرایشهای مختلف تفسیری در ترکیه قدیم و جدید پرداخته است. ترجمه این گزارش به شرح زیر است:
بنابر روایت ایکنا، به دنبال فروپاشی دولت عثمانی پس از جنگ جهانی اول، دولت جدیدی در ترکیه آغاز به کار کرد و از ابتدای جمهوریت این کشور، درک جدیدی در زمینههای مختلف ایجاد شد تا جایگزینی برای فروپاشی امپراتوری عثمانی و عقبماندگی اخیر این کشور باشد.
این درک جدید در کشور تازه متولد شده ترکیه در همه زمینهها از سیاست گرفته تا آموزش و فهم دین ظهور پیدا کرد و تغییراتی در این کشور ایجاد کرد چرا که نظریهای جدید و سکولار بود که به دین به عنوان دلیل عقبماندگی مینگریست و قائلان این نظریه سعی کردند دین را با دیدگاه جدید خود نشان بدهند اما محافظهکارانی که اصول آن را حفظ میکردند با نگرانی به این امر مینگریستند.
ظهور تفاسیری با دیدگاه اصلاحطلبانه
بر اساس این دیدگاه، کتاب «مکتب تفسیری نوین ترکی ۱۹۹۵-۲۰۲۰» توسط دکتر عبدالکریم سید اوغلو، محقق ترک، نوشته شده است که تغییر و تحولات تفسیر قرآن در ترکیه را طی قرن بیستم، قبل و بعد از فروپاشی امپراتوری عثمانی و تأسیس جمهوری ترکیه به دست مصطفی آتاتورک و همچنین رابطه این تفاسیر با تفاسیر عربی را رصد میکند.
اوغلو در این کتاب تأکید کرده که انقلاب الفبای لاتین همراه با نوآوریهای انقلابی که از زمان تأسیس جمهوری ترکیه در زمینه دینی و بسیاری از زمینهها راهاندازی شد، ظاهر شد و ساختار علمی پس از آن شکل جدیدی به خود گرفت و این درک ملی که در نتیجه این تغییر به وجود آمده بود به ظهور محصولات جدید ترکی با دیدگاه اصلاحطلبانه و نوآورانه منجر شد. این تغییر همچنین در زمینه تفسیر نیز ایجاد شد و نوشتن تفاسیر قرآن به زبان ترکی استانبولی به صورت عادت درآمد.
نویسنده این کتاب عقیده دارد که علم تفسیر از ایدئولوژیهایی مبتنی بر جمهوریت تأثیر پذیرفته و منجر به روشهای جدیدی در تأثیر مستقیم بر هویت تفاسیر مختلف شده است. همچنین جنبشهای تفسیری در ترکیه تا حد زیادی از شرایط سیاسی و تحولات علمی و فکری تأثیر گرفته است.
کشف جنبشهای تفسیری در ترکیه
اوغلو افزوده است که تحقیقات او با هدف ایجاد رابطه میان تفسیر ترکی و عربی انجام شده و به همین منظور این تحقیق سعی دارد با تحول تفسیر در ترکیه از زمان جمهوریت این کشور تعامل برقرار کند. در زمانی که درخواست برای علم تفسیر در دوران اخیر افزایش یافته و جهان عرب زبان ترکی را به رسمیت نشناخته است زیرا زبان ترکی برای اعراب یک زبان بیگانه است.
به همین دلیل این پژوهش به آغاز نگارش تفسیر در ترکیه همراه با بیان روش این تفاسیر و کشف جنبشهای تفسیری در ترکیه بین سالهای ۱۹۹۵ تا ۲۰۲۰ میلادی اشاره دارد.
وی توضیح میدهد که عثمانیها به مطالعات اسلامی اهتمام میورزیدند و از جمله به علم تفسیر توجه ویژه داشتند. این توجه در افزایش تألیفات تفسیری بروز یافت و تألیفات در زمینه علم تفسیر حتی پس از انتقال نظام حاکم ترکیه به جمهوری در سال ۱۹۲۴ نیز ادامه یافت. اما از زمان آغاز جمهوریت این کشور مطالعات اسلامی کاهش یافت و تألیف در زمینه تفسیر قرآن بسیار کم و تا حدودی متوقف شد.
اوغلو ادامه داده است: از سال ۱۹۲۳ تا ۱۹۷۰ میلادی تعدادی از تفاسیر قرآن کریم تألیف شدند. این تفاسیر به زبان ترکی نوشته شده و همچنین در این دوره تمرکز بر ترجمه از منابع عربی به زبان ترکی بوده است. لذا علمای ترک در این دوره تلاش خود را برای ترجمه صرف کرده و در زمینه تألیف مستقل در علم تفسیر فعالیتی نداشتند.
از سال ۱۹۷۰، تعداد دانشکدههای دینی و دبیرستانهای ویژه آموزش ائمه جمعه و خطیبان افزایش یافت و میزان توجه به آموزش علوم اسلامی بالا رفت. از همان زمان، جنبش تألیف تفسیر قرآن به شکل قابل توجهی آغاز شد.
اوغلو به برجستهترین تفاسیری که بین سالهای ۱۹۹۵ تا ۲۰۲۰ میلادی در ترکیه نوشته شده پرداخته و نگاهی کلی به مهمترین تفاسیر ترکی و بیان خلاصهای از گرایشهای آنها از جمله اجتماعی، نوین و سلفی انداخته است؛ از جمله این تفاسیر، کتاب «ینی بر آنلایشن إشغندا کرآن تفسیری» است که در ۲۱ جلد منتشر شده و پس از دایرة المعارف قرآنی «قرآن آنسکلوفدسی» نوشته سلیمان آتش، بزرگترین تفسیر قرآن به زبان ترکی به شمار میرود. این تفسیر نوشته «بایراکدار بایراکلی» است که برای اولین بار توسط انتشارات دارالاشاره در سال ۲۰۰۱ چاپ و منتشر شد و پس از آن انتشارات دار البایراکلی آن را منتشر کرد. جلد آخر این تفسیر نیز در سال ۲۰۰۷ به چاپ رسیده است.
تفسیر «بصائر القرآن» تألیف «طلاب علی کوجوک» نیز برای نخستین بار در سال ۲۰۰۳ میلادی در ۲۰ جلد در شهر قونیه به چاپ رسید. همچنین تفسیر «قرآن یولو ترجمة مآلی وتفسیری» تفسیری است که ریاست امور دینی ترکیه چهار نفر از متخصصان یعنی دکتر خیرالدین کارمان، دکتر ابراهیم کافی دونمز، دکتر صدرالدین جموش و دکتر مصطفی جگیرچی را برای نوشتن این تفسیر موظف کرد و از آنها خواست تا بر اس