اصلاحات فوری با تغییر مدیریت صدا و سیما / اعتراضات اخیر و سرنوشت اصلاحات در ایران / اصلاحات، نشانه عقلانیت و پویایی است

اخبار اندیشهاصلاحات با حفظ اصول نه تنها به معنی عقب‌نشینی نیست بلکه عین عقلانیت و پویایی هر نظامی است که می‌خواهد از حوادث و اتفاقات تلخ به منظور رفع کاستی‌ها و جبران اشتباهات درس بگیرد و آینده بهتری برای جامعه خود  ترسیم کند.

پایان نظم پس از جنگ جهانی دوم و زایش قرن جدید

از «چندبحرانی» به «چند فرصتی»: بازتعریف پارادایم توسعه جدید/ ضرورت استراتژیک: تغییر پارادایم از «نام‌گذاری ترس» به «طراحی آینده» / توسعه با آنچه دارید

اخبار اندیشهتغییر پارادایم از «نام‌گذاری ترس» به «طراحی آینده» یک ضرورت استراتژیک است. ما باید از دوران «صدقه و واردات الگو» به دوران «نوآوری بومی و متکامل» هجرت کنیم. ما نیازمند ایجاد مخازن دانش برای نوآوری‌های بومی و همکاری سامان‌مند میان محققان و مجریان هستیم. همان‌طور که مارگاریتا سدنیو (معاون سابق رئیس‌جمهور دومینیکن) بیان کرده است: «حرکت از “چند بحرانی” به سمت “چند امکانی” یا اتحاد فراگیر، صرفاً یک بازی زبانی نیست، بلکه دعوتی است برای تغییر پارادایمی که با آن واقعیت را تفسیر کرده و آینده را طراحی می‌کنیم.»

چرا شورش دی ماه شکست خورد و انقلاب ۵۷ پیروز شد؟ / سوال های کلیدی مهاجرانی و جواب هایش

اخبار اندیشهشورش تمام شده است. بایست در فکر التیام زخم‌ها و بازسازی ویرانی‌ها بود. البته جنگ آمریکا و اسرائیل که در مراحل قبلی از جمله معرکه ۱۲روزه شکست خورد و در دی ماه نیز شکست تازه‌ای را تجربه کرد، تمام نشده است.

بزرگترین دشواری یک رهبر سیاسی / انتخاب میان شعله‌ور کردن شکاف‌ها یا مهار آن‌ها / در نفی نفرت و خشونت

اخبار اندیشهدرس ماندلا برای آفریقای جنوبی یک شعار نبود؛ یک انتخاب دشوار بود: انتخاب میان شعله‌ور کردن شکاف‌ها یا مهار آن‌ها با اخلاق و عقل سیاسی. ایران نیز امروز در برابر همین انتخاب ایستاده است. آینده کشور به میزان شجاعت ما در ترجیح آشتی اخلاقی بر تسویه‌حساب، و در مقدم داشتن سرنوشت ملت بر خشم‌های انباشته گره خورده است. این مسیر - که بدخواهان ایران عامدانه می‌کوشند آن را مسدود کنند - تنها راهی است که به ثبات، همزیستی و آینده‌ای قابل زیستن می‌انجامد.

فارابی و حلِ مسئلۀ علوم اجتماعی اسلامی / معنا و مصداق «صناعت»

اخبار اندیشهشاید طرح پرسش مجدد از ماهیت علوم اسلامی، فرایند تکوینِ آن ها و نحوۀ کاربردی‌بودن و حلِ مسئلۀ آن ها در زمینۀ تاریخی - اجتماعی که در آن تکوین یافته‌اند ، بتواند پرسش از راهکارهای کاربردی‌سازی و حل مسئله این علوم در دورۀ معاصر را رنگ و رویی دیگر ببخشد.

گفتاری از مجتبی ترکارانی، جامعه شناس درباره رسالت جامعه‌شناسان در بحران های اجتماعی

نقش جامعه شناسان در برابر رنج های مردم چیست؟ / بحران‌های مزمن، و «فرسودگی شفقت» در جامعه‌شناسان /شاهد مسئول یا ناظر بی‌طرف؟

اخبار اندیشهدر مواجهه با بحران‌های تکرارشونده، جامعه‌شناسان با پرسشی دوگانه روبه‌رو هستند: چگونه می‌توان میان تعهد علمی به بی‌طرفی و فاصله‌گیری تحلیلی از یک سو و مسئولیت اخلاقی در برابر رنج اجتماعی از سوی دیگر، توازن برقرار کرد؟

در نشست «نقد و بررسی آرای زنده‌یاد استاد جواد صفی‌نژاد» مطرح شد

علوم اجتماعی ایران نه بیضایی می‌خواند و نه صفی‌نژاد / چاره ای جز بازگشت به سنت پژوهشی میدان‌محور و بومی‌گرایانه‌ نیست

اخبار اندیشهنشست «نقد و بررسی آرای زنده‌یاد استاد جواد صفی‌نژاد» با همکاری انجمن انسان‌شناسی ایران و انجمن ایرانی تاریخ اجتماعی علم و فناوری، در محل پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برگزار شد. و از نتیجه گیری های مهم آن این بود که : علوم اجتماعی ایران برای تبیین مسائل پیچیده امروز و ترسیم آینده، چاره‌ای جز بازگشت به سنت پژوهشی عمیق، میدان‌محور و بومی‌گرایانه‌ای که جواد صفی‌نژاد نماد آن بود، ندارد.

شایگان مردی که «وارثِ جامِ جم» بود / ایران، کشوری که در آن کتب فلسفی بیشتر از رمان به فروش می رسد

اخبار اندیشهداریوش شایگان از چهره‌های مطرح فرهنگ و فلسفه در ایران است؛ کسی که بهاءالدین خرمشاهی او را «وارثِ جامِ جم» خوانده بود.

مروری بر نظریه رفتار درمانی عقلانی - هیجانی

انقلاب بزرگ چه زمانی رخ می دهد؟/ اندیشه‌های نابخردانه، مانعی جدی برای رسیدن به اهداف / گر گُل است اندیشه تو، گُلشنی

اخبار اندیشهمهم‌ترین کار مشاور و روان‌درمانگر ارجاع فرد به خویش است تا روحیه مسوولیت‌پذیری را در وی ایجاد کند. بدون این بازگشت به خویش و بدون مسوولیت‌پذیری توسط خود مراجع، درمان هرگز امکان‌پذیر نخواهد بود.«آگاهی از مسوولیت یعنی آگاهی از اینکه خود ما تقدیر، گرفتاری‌‎های زندگی، احساسات و در نتیجه رنج‌هایمان را به وجود می‌آوریم. بیماری که پذیرای چنین مسوولیتی نباشد و به خاطر ناراحتی‌های خود، دیگران را (چه افراد، چه سایر نیرو‎ها را) سرزنش کند برایش هیچ درمان واقعی امکان‌پذیر نیست»

گسست ادراکی مردم و مقامات / نظرسنجی‌ها چگونه تصویر کاذب می‌سازند؟ / ناامیدی از تغییر به سود مردم در حاکمیت منبع اعتراض

اخبار اندیشهدر روزهای جنگ ۱۲‌روزه و مدتی پس از آن نظرسنجی‌ها نشان می‌داد که متغیرهای اجتماعی بهبود پیدا کرده است؛ اعتماد مردم به حاکمیت افزایش یافته‌، همبستگی اجتماعی بالاتر رفته‌ و رابطه مردم و حاکمیت در حال ترمیم است. این گزاره‌ها تا حدی درست بود، اما بخشی از ماجرا در گزارش نهایی نظرسنجی‌ها که در اختیارات مقامات قرار می‌گیرد، یا حذف می‌شود یا چندان جدی تلقی نمی‌شود.

جامعه شناسان نمی توانند مردم را قانع کنند؛ شکاف میان فهم کنشگران با صورتبندی جامعه شناسان / چرا دانش اجتماعی، کم‌مایه به نظر می‌رسد؟

اخبار اندیشهشاید مساله اصلی نه این باشد که چرا تحلیل‌های جامعه‌شناختی، کم‌مایه به نظر می‌رسند؛ بلکه این پرسش مهم‌تر است که چرا بخشی از توده مردم، از دیدنِ نظام‌مندِ همان واقعیتی که هر روز تجربه می‌کنند، احساس ناامیدی می‌کنند؟ و پاسخ نیز آن باشد که نارضایتی از تحلیل‌های جامعه‌شناختی در بسیاری موارد ناشی از آشنایی و نزدیکی بیش از حد تصویر ارائه شده است.

روشنفکران وطنی چرا بدون زمینه دنبال دموکراسی اند؟ / فقط لاک و روسو اما هابز نه، چرا؟ / جهانِ ناامن، اقتدارِ هابزی می طلبد

اخبار اندیشهامروز، جهان دوباره هابزی شده است؛ اما شاید تنها آنان که از مسیر اقتدار مشروع عبور کنند، روزی به دموکراسی پایدار برسند.

«شرق» بررسی استهلاک مزمن در سیاست و افول سرمایه اجتماعی

تهدید ایران با فرسایش در امیدواری / تاخیر در تحولات ساختاری چگونه رخ داده است؟ / امتناع فروپاشی اجتماعی و بحران قاطع در نظام سیاسی

اخبار اندیشهدر جامعه‌شناسی سیاسی، اعتراضات اجتماعی صرفا به‌عنوان واکنش‌های مقطعی به یک بحران خاص فهم نمی‌شوند، بلکه اغلب در قالب فرایندهای انباشتی، تدریجی و ساختاری قابل تحلیل هستند. تجربه ایران در دهه ۱۳۹۰، به‌ویژه از سال ۱۳۹۶ به بعد و نیز آنچه در این چهار سالی که از دهه ۱۴۰۰ گذشته، نمونه‌ای گویا از چنین روندی است؛ روندی که می‌توان آن را «توالی اعتراضات» نامید که در نهایت «اعتراضات فرسایشی» را به دنبال داشته است.

گفتاری از رضا ماحوزی درباره ایده دانشگاه علوم انسانی

چرا متخصصان، حوزه تخصصی و دانشگاهی شان را به درستی نمی شناسند؟ / از انزوا تا گفت‌وگوی نظام‌های دانشی

اخبار اندیشهرضا ماحوزی با نقد تخصص‌گرایی جزیره‌ای در آموزش عالی ایران، بر ضرورت بازتعریف نسبت علوم انسانی با دیگر حوزه‌های دانش تأکید می‌کند و گفت‌وگوی میان‌رشته‌ای را شرط احیای نقش تاریخی و اجتماعی دانشگاه علوم انسانی می‌داند. دانشگاه علوم انسانی، اگر بخواهد دارای ایده‌ای فلسفی باشد، نمی‌تواند به انزوا و خودبسندگی بسنده کند.

علل ترقی اروپاییان و انحطاط مسلمانان / میرزای نائینی و بازخوانی مفهوم ترقی در آستانه مشروطه / دستاورد اندیشه ترقی خواهی نائینی برای خاورمیانه

اخبار اندیشهنایینی می گفت: لکن، حسن ممارست و مزاولت و وجودت استنباط و استخراج آنان و بالعکس، سیر قهقرائی و گرفتاری اسلامیان به ذل رقیت و اسارت طواغیت امت و معرضین از کتاب و سنت، مآل امر طرفین را به این نتیجۀ مشهود و حالت حالیه منتهی ساخت و حتی مبادی تاریخیۀ سابقه هم تدریجاً فراموش و تمکین نفوس ابیه، مسلمین را از چنین اسارت و رقیت وحشیانه، از لوازم اسلامیت پنداشتند

مقاله‌ای در واکنش به سخنان مسعود پزشکیان در نشست فعالان سیاسی و اجتماعی

دیدگاه یوسف اباذری در نقد توسعه اقتصادی دولت / گلایه روحانی از برخی اقتصاددانان چه بود؟ / مکتب شیکاگویی های ایرانی چه کاشتند؟

اخبار اندیشهآقای پزشکیان که دم از اخلاق می‌زند، باید بداند که هر مکتب علمی سویه‌ای اخلاقی نیز دارد؛ اگر نداشته باشد، هیچ‌کس ازجمله ایشان نمی‌تواند مدعی عدالت اجتماعی باشد. آیا ایشان اطمینان دارد که ملاک عدالت از نظر خودشان با ملاک عدالت از نظر مکتب شیکاگو یکی است؟ اصل اخلاقیِ مکتب متخصصان بی‌طرف مورد علاقه‌ ایشان، به قول مشهورِ میلتون فریدمن، «طمع» است. 

نگاهی به کتاب«چوپان هوش مصنوعی و گوسفندان الکتریکی»

خوب زیستن با هوش مصنوعی / سازگاری هوشمندانه: دین، اخلاق و تکنولوژی / تبدیل فناوری به زمینه‌ای برای سنجش و تشخیص حقیقت

اخبار اندیشه هما شهرام‌بخت نوشت:‌ کتاب به جای محدود کردن هوش مصنوعی به دوگانهٔ خوب یا بد، مسیر «خوب زیستن با آن» را نشان می‌دهد. این تغییرِ نقطه‌ثقل، اگر جدی گرفته شود، می‌تواند شیوهٔ تربیت، معنویت و سیاست‌گذاری را دگرگون کند...در این رهگذر چشم‌اندازِ امید دیگر شعار نیست و ریتمی است که در زندگی روزانه تکرار می‌شود و معنویت، حساسیتی است که یادآور می‌شود ارزش انسان همیشه فراتر از عدد است.

به سوی رهایی تفکر با «استادان نادان»؟ / هوش چگونه آزادانه عمل می کند؟/ از نظر رانسیر برابری یک عمل دائمی است، نه یک آرمان دور

اخبار اندیشه ژاک رانسیر در استاد نادان نشان می‌دهد که آموزش مبتنی بر «توضیح دادن» نه‌تنها یادگیری را تقویت نمی‌کند، بلکه ناتوانی و وابستگی ذهنی تولید می‌کند. او با نقد «نظام تبیین‌گر»، نظم مسلط آموزشی را بازخوانی می‌کند و آن را مسئول بازتولید نابرابری فکری می‌داند.

عبدالکریمی: تقویت انسجام ملی، حرکت به سوی توسعه پایدار است / توسعه سیاسی، نتیجه یک جامعه قدرتمند است نه پیش‌شرط آن

اخبار اندیشهاستاد فلسفه گفت: «تقویت انسجام ملی» درک واقع‌بینانه تهدیدات ژئوپلیتیکی، حفظ استقلال و تمامیت ارضی و حرکت به سوی توسعه پایدار است.

منصور صفت‌گل در چهل‌وپنجمین نشست «صد کتاب ماندگار قرن»

ایران همواره در حال تجدد بوده است / ایران هیچگاه تحت استعمار غرب قرار نگرفت

اخبار اندیشهصفت‌گل گفت: «به نظر می‌آید که ایران همواره در حال نو شدن بوده و می‌توان گفت جامعه ایران همواره در حال تجدد بوده است. این روایت با آن چیزی که تجدد در ایران را محدود به این دویست سال می‌داند در تضاد است. ایران به حکم تاریخ و جغرافیا همواره در معرض امواج نوگرایی و نوسازی بوده است. به همین جهت چیزی که در طی این دو قرن در ایران رخ می‌دهد ادامه تجدد در دوران صفوی است.»

فردوسی و معجزه حفظ زبان فارسی / نبوغ در تلفیق ملیت و دین / معنای «نام» در شاهنامه

اخبار اندیشهبه همت پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با همکاری خانه علوم انسانی ایران نشست فردوسی شناسی با حضور استادان ادبیات برگزار شد.

نگاهی به جذابترین کتاب فلسفی سال

خطر فکر نکردن در اندیشه سقراط / رها کردن سقراط از قفس / پرسش هایی که پرسیده نمی شوند؛ بیماریِ زندگیِ مدرن

اخبار اندیشهزهرا سلیمانی اقدم نوشت:‌ ما سقراط را در «قفس افسانه‌ها و کلیشه‌ها» زندانی کرده‌ایم. هدف کالارد این است که این قفس را باز کند؛ یعنی سقراط را دوباره انسانی، زنده و به‌عنوان «همراهی واقعی در زندگی» معرفی کند. به‌گفته‌ی او، فلسفه باید به زندگی بازگردد؛ همان‌جایی که سقراط آن را قرار داده بود.

رفتارهای تند و بی‌ترحمی که در فرهنگ تمدنی ما غریب بود / مدیریت خشم

اخبار اندیشهرفتارهای تند و بی‌ترحمی که در فرهنگ آیینی و تمدنی ما غریب بود. چرا این‌همه بودجه در رسانه فرهنگی فراگیر به باد فنا رفت و هیچ آسیب‌شناسی تأثیرگذاری برای اصلاح مدیریت آن رخ نداد؟ رسانه گسترده‌ای که برای تغذیه مخاطبان خود یک‌سویه و تک‌صدا عمل می‌کند. این نکته استثنائی نیز لازم به ذکر است که صداهای متنوع و قابل بیانی در لایه‌های یک جامعه ممکن است محبوس مانده باشد که اگر شنیده نشوند، سبب بازتولید خشم در سطحی وسیع می‌شوند.

شرق از نگاه مستشرق

سیدحسین نصر: کربن، کاتولیکِ پروتستان‌شده‌ای که قلبا به شیعه علاقه داشت / تاسیس روش مطالعه جدید شناخت شیعه توسط هانری کربن

اخبار اندیشهاما شاخص‌ترین گفته را باید در آثار علامه طباطبایی جست‌وجو کرد. او نوشته است که بنا به گفته کربن تاکنون مستشرقین، اطلاعات مربوط به اسلام را از اهل تسنن اخذ می‌کردند و در نتیجه، حقیقت مذهب تشیع آن‌گونه که شایسته است، به دنیای غرب معرفی نشده است

در برنامه «سه مانع فرهنگی پیش‌روی توسعه ایران» توسط استاد دانشگاه شهید بهشتی مطرح شد

روایت سریع‌القلم از ناکارآمدی حکمرانی در ایران / ایرانیان مصرف کننده تکنولوژی مدرن و نه فرهنگ آن/ آشفتگی نظری مانع شکل گیری سیستم منسجم در ایران

اخبار اندیشهاستاد اقتصاد سیاسی بین‌الملل دانشگاه شهید بهشتی گفت: جامعه ایرانی آیفون، خودروی مدرن و برج را دوست دارد، اما نظم، قانون‌پذیری و چارچوب‌مندی لازمه مدرنیته را به سختی می‌پذیرد...حدود ۳۰۰ کتاب وجود دارد که به‌طور علمی بررسی کرده‌اند چرا توسعه‌یافتگی از انگلستان و سپس شمال فرانسه و آلمان آغاز شد و بعد به کل اروپا و سپس مناطق مختلف دنیا منتقل شد. بنابراین توسعه‌یافتگی پدیده‌ای ایرانی، آسیایی، آفریقایی یا آمریکای لاتین نیست؛ این پدیده در یک جغرافیای خاص و با روندی تکاملی شکل گرفته و امروز با چهار انقلاب صنعتی به وضعیت فعلی رسیده است.

جستارهایی در باره فلسفه، پژوهش، و آموزش علم

امروز ایرانیان خالی از گذشته علمی پر فروغ/ چرا ایران مثل ژاپن درعلم پیشرفت نکرد؟ / علم و تکنولوژی مهمترین ابزار سلطه و امپریالیسم غرب

اخبار اندیشهبه گواهی تاریخ، ایرانیان به مدت چندین سده پیشتاز علم و فلسفه و هنر بوده‌اند و سهم عظیمی در تولید دانش و هنر داشته‌اند و هیچ کشور اسلامی دیگر از این لحاظ به پای ایران نمی‌رسد. اگر زمانی ایران ابرقدرت علمی جهان اسلام بود، دلیلی ندارد که اکنون هم نباشد، و جایگاه عمده‌ای در علم و دانش نوین پیدا نکند، زیرا عناصر فرهنگی و ملی آن هنوز پابرجاست...چرا با اینکه در ایران اولین پلی‌تکنیک به سبک غرب، یعنی دارالفنون، بیست سال پیشتر از پلی‌تکنیک توکیو بنیان نهاده شد، ایرانیان نتوانستند آن سنت علمی را ادامه دهند؟

تحلیل و بررسی نسلی که میراث‌دار بحران‌ها است، اما تصمیم نه

نسل معلق، بی آینده و معترض/ هیچ جامعه ای بدون دادن سهم به نسل زنده اش پایدار نمی ماند / غفلت بزرگ نهادهای حاکمیتی از نسل زد

اخبار اندیشهنسل زد توانایی ارتباط، سازمان‌دهی و فهم پیچیدگی‌ها را دارد، اما اختیار متناسب با آن ندارد. به ما مسوولیت اخلاقی داده‌اند، اما قدرت نهادی نه. گفته‌اند مطالبه‌گر باشید، اما کانال مطالبه را بسته‌اند یا بی‌اثر کرده‌اند. در چنین وضعیتی، نسل زد نه می‌تواند کاملا کنار بکشد و نه می‌تواند کاملا وارد شود؛ پس معلق می‌ماند. نسل زد معلق است، چون هنوز جایی برای ایستادن ندارد. نه به این دلیل که نمی‌خواهد بایستد، بلکه چون زمینی که روی آن بایستد یا خالی است یا لغزان. تعلیق ما یک وضعیت موقت نیست؛ هشداری است درباره شکافی که اگر پر نشود، به گسست تبدیل می‌شود. ما نه نسل بی‌تفاوتیم و نه نسل ویرانگر؛ ما نسلی هستیم که بین دانستن و نداشتنِ حق تصمیم، در هوا مانده‌ایم.

امید آنجاست که ابهام و تنشی در کار است / «مسئله‌ی ایران» و دشواری امید / طرح ناتمام جامعۀ ایرانی

اخبار اندیشهامید آنجاست که ابهام و تنشی در کار است. امید «مفهومی جدلی است» و در آن عنصر دیالکتیک است، در امید رنجی است و «باور زخم‌هایی که جنبشی از ترمیم در خود انتظار می‌کشد». دست بر قضا، امید بنا بر سرشتِ خود در موقعیت‌هایی موضوعیت پیدا می‌کند که تنشی وجود دارد و تردید و ابهامی ایجاد شده و شواهد نگران‌کننده‌ای در کار است. وقتی همه چیز روشن و بر روال و قابل پیش‌بینی است دیگر امید معنایی ندارد. اما مفهومِ امید در جامعه ما با بحران مواجه شده است.